ชีวภาพ (บาลีวันละคำ 4,893)
ชีวภาพ
หลายคนยังไม่ทราบว่ามันคืออะไร
อ่านว่า ชี-วะ-พาบ
ประกอบด้วยคำว่า ชีว + ภาพ
(๑) “ชีว”
อ่านว่า ชี-วะ รากศัพท์มาจาก ชีวฺ (ธาตุ = มีชีวิต) + อ (อะ) ปัจจัย
: ชีวฺ + อ = ชีว (ปุงลิงค์) แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งเป็นเหตุให้เป็นอยู่ได้” หมายถึง ชีวิต (ของแต่ละคน), เวลาที่ชีวิตดำรงอยู่, ช่วงของชีวิต, การเป็นอยู่; การดำรงชีพ ([individual] life, lifetime, span of life; living, livelihood)
ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –
(1) ชีว– ๑, ชีวะ ๑ : (คำนาม) ชีพ, ความเป็น, ตรงข้ามกับ ความตาย. (ป., ส.).
(2) ชีว– ๒, ชีวะ ๒ : (คำนาม) พระพฤหัสบดี. (ป., ส.).
(๒) “ภาพ”
เทียบตามรูปบาลีเป็น “ภาว” อ่านว่า พา-วะ รากศัพท์มาจาก ภู (ธาตุ = มี, เป็น) + ณ ปัจจัย, ลบ ณ, แผลง อู เป็น โอ, แปลง โอ เป็น อาว
: ภู + ณ = ภูณ > ภู > โภ > ภาว (ปุงลิงค์) แปลว่า ความมี, ความเป็น, ภาวะ, ธรรมชาติ (being, becoming, condition, nature)
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –
“ภาว-, ภาวะ : (คำนาม) ความมี, ความเป็น, ความปรากฏ, เช่น ภาวะน้ำท่วม ภาวะเศรษฐกิจตกต่ำ. (ป., ส.).”
บาลี “ภาว” แผลงเป็น “ภาพ” ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –
“ภาพ, ภาพ– : (คำนาม) ความ, ความมี, ความเป็น, มักใช้ประกอบเป็นส่วนท้ายของคำสมาส เช่น มรณภาพ ว่า ความตาย; รูปที่ปรากฏเห็นหรือนึกเห็น เช่น ภาพทิวทัศน์ ภาพในฝัน, สิ่งที่วาดขึ้นเป็นรูปหรือสิ่งที่ถ่ายแบบไว้ เช่น ภาพสีน้ำมัน ภาพถ่าย. (ป., ส. ภาว).”
ชีว + ภาว = ชีวภาว แปลตามศัพท์ว่า “ความเป็นแห่งชีวะ”
โปรดทราบว่า นี่เป็นรูปศัพท์ที่แสดงตามหลักภาษาเท่านั้น คำที่ใช้จริง ๆ จะมีหรือไม่ ต้องว่ากันอีกทางหนึ่ง
“ชีวภาว” แปลงรูปเป็นคำไทยเป็น “ชีวภาพ” พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –
“ชีวภาพ : (คำนาม) ความเป็นสิ่งมีชีวิต. (คำวิเศษณ์) เกี่ยวกับสิ่งที่มีชีวิตและสิ่งที่สืบเนื่องมาจากสิ่งมีชีวิต เช่น วิทยาศาสตร์ชีวภาพ ปุ๋ยชีวภาพ.”
ขยายความ :
บทวิทยุรายการ “รู้ รัก ภาษาไทย” ของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา ออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย เมื่อวันที่ 8 ธันวาคม พ.ศ. 2555 กล่าวถึงคำว่า “ชีวภาพ” ไว้ดังนี้ –
(ปรับย่อหน้าวรรคตอนเพื่ออ่านง่าย)
…………..
ชีวภาพ
คำว่า ชีวภาพ หมายถึง ชีวิต เกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต เช่น ความหลากหลายทางชีวภาพทำให้เกิดความสมดุลของธรรมชาติ. หมายถึง สิ่งที่จำเป็นสำหรับการดำรงชีวิต เช่น ภาวะซึมเศร้าอาจเกิดจากความไม่สมดุลของสารชีวภาพในสมอง.
บางครั้งคำว่า ชีวภาพ ใช้เกี่ยวกับจุลินทรีย์และกระบวนการผลิตสิ่งที่ได้และเกิดจากสิ่งมีชีวิต เช่น เกษตรกรมักใช้วิธีการทางชีวภาพทำปุ๋ยหมัก. การกำจัดน้ำเสีย ด้วยน้ำหมักชีวภาพซึ่งมีจุลินทรีย์นับว่าได้ผลเป็นที่พอใจ.
ในการทำสงครามนอกจากจะใช้ขีปนาวุธและยุทโธปกรณ์ต่าง ๆ ยังพบการใช้อาวุธนิวเคลียร์ อาวุธเคมี และอาวุธชีวภาพอีกด้วย.
นอกจากนั้นคำว่า ชีวภาพ ยังมีความหมายตรงข้ามกับคำว่า กายภาพ ในความหมายว่า สิ่งมีชีวิต ตรงข้ามกับ สิ่งไม่มีชีวิต เช่น
เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน ครัวเรือนของเกษตรกรต้องมีทรัพยากรทางกายภาพ และชีวภาพเพียงพอต่อการดำรงชีพ.
บุคลากรที่ทำงานเสี่ยงภัยต้องสวมใส่อุปกรณ์เพื่อป้องกันตนเองจากอันตรายทางกายภาพ และอันตรายทางชีวภาพ
…………..
ดูก่อนภราดา!
: ใช้อาวุธคือปัญญาฆ่ากิเลส
: คนวิเศษยิ่งกว่าเทพเสพโลกสาม
: ใช้อาวุธชีวภาพเข้าปราบปราม
: คนก็ทรามยิ่งกว่าสัตว์ที่กัดกัน
#บาลีวันละคำ (4,893)
4-11-68
…………………………….
…………………………….
