เจ้าอาวาส [2] (บาลีวันละคำ 5,090)

เจ้าอาวาส [2]

บาลีว่าอย่างไร

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า – 

“เจ้าอาวาส : (คำนาม) พระภิกษุซึ่งได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งผู้ปกครองวัด.”

ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกความหมายของ “อาวาส” ไว้ดังนี้ –

“อาวาส : (คำนาม) วัด เช่น เจ้าอาวาส ที่อยู่ เช่น พุทธาวาส (พุทธ + อาวาส) คือ ที่ประดิษฐานพระพุทธรูป หมายถึง โบสถ์ วิหาร สังฆาวาส (สังฆ + อาวาส) คือ ที่อยู่ของพระสงฆ์; ผู้ครอบครอง เช่น ฆราวาส (ฆร + อาวาส) คือ ผู้ครอบครองเรือน หรือผู้อยู่ครองเรือน. (ป., ส.).”

พจนานุกรมฯ มีคำว่า “อาวาสิก” อีกคำหนึ่ง บอกไว้ดังนี้ –

“อาวาสิก : (คำนาม) ผู้ครอบครองอาวาส คือ พระสงฆ์. (ป.).”

คำว่า “อาวาสิก” แปลตามศัพท์ว่า “ผู้อยู่ในอาวาส” “ผู้ดำรงอยู่ในถิ่นที่อยู่” 

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “อาวาสิก” ว่า living in, residing at home, being in [constant or fixed] residence (พักอยู่ [ประจำ], พักอยู่ที่บ้าน, อยู่ในที่พัก [เป็นประจำหรือประจำที่])

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ ยังขยายความต่อไปว่า “อาวาสิก” ตามปกติใช้กับภิกษุ ตรงข้ามกับ “อาคนฺตุก” (usually appld. to bhikkhus opp. āgantuka) 

“อาวาสิก” = ผู้อยู่ประจำที่ คือผู้อยู่ประจำในพื้นที่นั้น หรือเจ้าถิ่น

“อาคนฺตุก” = ผู้มาเยือน คือผู้อยู่ในถิ่นอื่น แต่มาที่ถิ่นนั้นด้วยกิจอย่างใดอย่างหนึ่ง

คำว่า “อาวาสิก” นี้ นักเรียนบาลีเห็นแล้วมักจะแปลว่า “เจ้าอาวาส” ซึ่งชวนให้เข้าใจไปว่าเป็น “เจ้าอาวาส” ตามความหมายในภาษาไทย

ในคัมภีร์บาลี คำว่า “อาวาสิก” หมายถึงผู้อยู่ประจำในพื้นที่นั้น ไม่ได้หมายถึง “พระภิกษุซึ่งได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งผู้ปกครองวัด” 

คำว่า “เจ้าอาวาส” พจนานุกรม สอ เสถบุตร ให้คำภาษาอังกฤษว่า abbot และที่คำว่า abbot ก็แปลเป็นไทยว่า เจ้าวัด

“เจ้าวัด” ก็หมายถึงเจ้าอาวาสนั่นเอง เช่นที่พูดว่า “สมภารเจ้าวัด”

พจนานุกรมอังกฤษ-บาลี แปล abbot เป็นบาลีดังนี้: 

(1) vihārādhipati วิหาราธิปติ (วิ-หา-รา-ทิ-ปะ-ติ) = ผู้เป็นใหญ่ในวัด 

(2) assamasāmī อสฺสมสามี (อัด-สะ-มะ-สา-มี) = เจ้าของที่อยู่ของผู้บำเพ็ญพรต

โปรดสังเกตว่า พจนานุกรมอังกฤษ-บาลี ไม่ได้แปล abbot เป็นบาลีว่า “อาวาสิก” 

นั่นคือ “อาวาสิก” ในบาลีไม่ได้หมายถึง abbot หรือ “เจ้าอาวาส” ตามความหมายในภาษาไทย

“เจ้าอาวาส” ตามความหมายในภาษาไทย พจนานุกรมอังกฤษ-บาลี ใช้คำบาลีว่า –

(1) วิหาราธิปติ = ผู้เป็นใหญ่ในวัด หรืออาจแปลงเป็นไทยว่า “วิหาราธิบดี” ใกล้กับคำไทยว่า “อธิบดีสงฆ์”

(2) อสฺสมสามี = เจ้าของที่อยู่ของผู้บำเพ็ญพรต หรืออาจแปลงเป็นไทยว่า “อาศรมสามี”

แถม :

พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 กล่าวถึง “เจ้าอาวาส” เท่าที่ควรทราบดังนี้ –

มาตรา 36 วัดหนึ่งให้มีเจ้าอาวาสรูปหนึ่ง และถ้าเป็นการสมควรจะให้มีรองเจ้าอาวาสหรือผู้ช่วยเจ้าอาวาสด้วยก็ได้

มาตรา 37 เจ้าอาวาสมีหน้าที่ ดังนี้

(1) บำรุงรักษาวัด จัดกิจการและศาสนสมบัติของวัดให้เป็นไปด้วยดี

(2) ปกครองและสอดส่องให้บรรพชิตและคฤหัสถ์ที่มีที่อยู่หรือพำนักอาศัยอยู่ในวัดนั้นปฏิบัติตามพระธรรมวินัย กฎมหาเถรสมาคม ข้อบังคับ ระเบียบ หรือคำสั่งของมหาเถรสมาคม

(3) เป็นธุระในการศึกษาอบรมและสั่งสอนพระธรรมวินัยแก่บรรพชิตและคฤหัสถ์

(4) ให้ความสะดวกตามสมควรในการบำเพ็ญกุศล

มาตรา 38 เจ้าอาวาสมีอำนาจ ดังนี้

(1) ห้ามบรรพชิตและคฤหัสถ์ซึ่งมิได้รับอนุญาตของเจ้าอาวาสเข้าไปอยู่อาศัยในวัด

(2) สั่งให้บรรพชิตและคฤหัสถ์ซึ่งไม่อยู่ในโอวาทของเจ้าอาวาสออกไปเสียจากวัด

(3) สั่งให้บรรพชิตและคฤหัสถ์ที่มีที่อยู่หรือพำนักอาศัยในวัด ทำงานภายในวัด หรือให้ทำทัณฑ์บนหรือให้ขอขมาโทษในเมื่อบรรพชิตหรือคฤหัสถ์ในวัดนั้นประพฤติผิดคำสั่งเจ้าอาวาสซึ่งได้สั่งโดยชอบด้วยพระธรรมวินัย กฎมหาเถรสมาคม ข้อบังคับ ระเบียบหรือคำสั่งของมหาเถรสมาคม

…………..

ดูก่อนภราดา!

: ไม่อยากเหนื่อย อย่าเป็นสมภาร

: ไม่อยากทำงาน อย่าเป็นเจ้าวัด

#บาลีวันละคำ (5,090) 

20-5-69 

…………………………….

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

…………………………….