มํสํ (บาลีวันละคำ 2,016)

มํสํ = เนื้อ

ลำดับ 6 ในอาการสามสิบสอง

อ่านว่า มัง-สัง

มํสํ” รูปคำเดิมเป็น “มํส” (มัง-สะ) รากศัพท์มาจาก มนฺ (ธาตุ = รู้) + ปัจจัย, แปลง นฺ ที่สุดธาตุเป็นนิคหิต (มนฺ > มํ)

: มนฺ + = มนส > มํส (นปุงสกลิงค์) แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งอันคนรู้จัก” หมายถึง เนื้อคน, เนื้อสัตว์ (flesh, meat)

มํส” แจกด้วยวิภัตตินามที่หนึ่ง (ปฐมาวิภัตติ) เอกพจน์ เปลี่ยนรูปเป็น “มํสํ” แปลว่า เนื้อ

มํส” ในภาษาไทยใช้เป็น “มังส” และอิงสันสกฤตเป็น “มางสะ

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ดังนี้ –

มังส-, มังสะ, มางสะ : (คำนาม) เนื้อของคนและสัตว์. (ป.).”

คำที่เราคุ้นกันดีคือ “มังสวิรัติ” (มัง-สะ-วิ-รัด) ก็มาจาก “มํส” คำนี้

…………..

ขยายความ :

คัมภีร์วิสุทธิมรรคบรรยายเรื่อง “มํสํเนื้อ” ประมวลความได้ดังนี้ –

เนื้อในร่างกายคนเรา ถ้าแยกส่วนเป็นชิ้นๆ นับได้ 900 ชิ้น (นว  มํสเปสิสตานิ)

เนื้อทั้งปวงมีสีแดงดังดอกทองกวาว (ตํ  สพฺพมฺปิ  วณฺณโต  รตฺตํ  กึสุกปุปฺผสทิสํ.)

รูปทรงของเนื้อตามส่วนต่างๆ ในร่างกาย ท่านพรรณนาไว้โดยจินตนาการดังนี้ :

– เนื้อปลีแข้งรูปทรงเหมือนข้าวในห่อใบตาล (ชงฺฆปิณฺฑิกมํสํ  ตาลปณฺณปูฏภตฺตสณฺฐานํ.)

– เนื้อขารูปทรงเหมือนลูกหินบด (อูรุมํสํ  นิสทโปตกสณฺฐานํ.)

– เนื้อสะโพกรูปทรงเหมือนก้อนเส้า (อานิสทมํสํ อุทฺธนโกฏิสณฺฐานํ.)

– เนื้อหลังรูปทรงเหมือนแผ่นน้ำตาลงบ (ปิฏฺฐิมํสํ  ตาลคุฬปฏลสณฺฐานํ.)

– เนื้อสีข้างทั้งสองรูปทรงเหมือนฉางข้าวที่เอาดินไล้บางๆ (ผาสุกทฺวยมํสํ  โกฏฺฐลิกาย  กุจฺฉิยํ  ตนุมตฺติกาเลปนสณฺฐานํ.)

– เนื้อนมรูปทรงเหมือนก้อนดินที่เขาผูกแขวนไว้ (ถนมํสํ  พนฺธิตฺวา  อวกฺขิตฺตมตฺติกาปิณฺฑสณฺฐานํ.)

– เนื้อแขนทั้งสองข้างรูปทรงเหมือนหนูตัวใหญ่ถลกหนังวางไว้เป็น 2 ชั้น (พาหุทฺวยมํสํ  ทฺวิคุณํ  กตฺวา  ฐปิตนิจฺจมฺมมหามูสิกสณฺฐานํ.)

(คัมภีร์วิสุทธิมรรค ภาค 2 อนุสสติกัมมัฏฐานนิทเทส หน้า 33)

ในบทสวด “พระอาการสามสิบสอง” กล่าวถึง “มํสํ” ไว้ดังนี้ –

๏ มังสังคือเนื้อ……อย่าได้เอื้อเฟื้อ…….เนื้อเก้าร้อยชิ้น

อย่าหลงนิยม……..เครื่องถมแผ่นดิน…..แร้งกาหมากิน

เมื่อสิ้นอาสัญ๚ะ๛

…………..

ดูก่อนภราดา!

: ห่วงเนื้อหนังร่างกาย อยู่ได้ไม่เกินร้อยปี

: ห่วงคุณงามความดี อยู่ไปได้ชั่วกาลนาน

—————-

(ตามคำอาราธนาของคุณครูอนันต์ นาควิจิตร)

ภาพประกอบ: จาก google

ควรตามไปดูคำว่า “อาการ 32” ที่ลิงก์ข้างล่างนี้ด้วย:

#บาลีวันละคำ (2,016)

19-12-60

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย