สัญจารี (บาลีวันละคำ 5,093)

สัญจารี

นักท่องเที่ยว

อ่านว่า สัน-จา-รี

“สัญจารี” เขียนแบบบาลีเป็น “สญฺจารี” อ่านว่า สัน-จา-รี รากศัพท์มาจาก สํ (คำอุปสรรค = พร้อมกัน, ร่วมกัน, เนื่องกัน) + จรฺ (ธาตุ = ไป, ถึง, เป็นไป) + ณี ปัจจัย, ลบ ณ (ณี > อี), แปลงนิคหิตที่ สํ เป็น ญฺ (สํ > สญฺ), ทีฆะ อะ ที่ จ-(รฺ) เป็น อา “ด้วยอำนาจปัจจัยเนื่องด้วย ณ” (จรฺ > จาร) 

: สํ + จรฺ = สํจรฺ + ณี > อี = สํจรี > สญฺจรี > สญฺจารี แปลตามศัพท์ว่า “ผู้มีปกติประพฤติร่วมกัน” “ผู้มีปกติดำเนินไปร่วมกัน”

ศัพท์ที่มีรากเดียวกันอีกคำหนึ่ง “สญฺจรณ” (สัน-จะ-ระ-นะ) หมายถึง การสัญจรไป, การพบ, สถานที่นัดพบกัน (wandering about, meeting, meeting-place) 

“สญฺจร” “สญฺจรณ” “สญฺจารี” เป็นคำนาม 

คำกริยาเป็น “สญฺจรติ” (สัน-จะ-ระ-ติ) มีความหมายดังนี้ –

(1) สัญจร, ท่องเที่ยวไป (to go about, to wander)

(2) พบกัน, รวมเป็นกลุ่ม, มาด้วยกัน (to meet, unite, come together) 

(3 เคลื่อนไป, แกว่งไกว (to move, to rock) 

(4) ผ่านไป (to pass) 

ที่เป็นคำนามในคัมภีร์ พบคำว่า “สญฺจาร” (สัน-จา-ระ) และ “สญฺจรณ” เป็นพื้น 

ในภาษาไทย คำที่มีรากศัพท์เช่นนี้ที่เราคุ้นกันคือคำว่า “สัญจร” พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า – 

“สัญจร : (คำกริยา) ผ่านไปมา เช่น ทางสัญจร. (คำนาม) ช่องทาง, ถนน; การผ่านไปมา. (ป., ส.).” 

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 เก็บคำว่า “สัญจาระ” ไว้อีกคำหนึ่ง คำนี้ก็มีรากศัพท์มาทางเดียวกับ “สญฺจารี” พจนานุกรมฯ บอกไว้ดังนี้ –

“สัญจาระ : (คำนาม) การเดินไป, การเที่ยวไป. (ป., ส.).”

: สญฺจาร + ณี > อี = สญฺจารี แปลว่า “ผู้เที่ยวไป” ในภาษาไทย อนุโลมตาม “สัญจาระ” สะกดเป็น “สัญจารี” อ่านว่า สัน-จา-รี หมายถึง นักท่องเที่ยว (tourist)

คำว่า “สัญจารี” ยังไม่ได้เก็บไว้ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 

ขยายความ :

ผู้เขียนบาลีวันละคำได้อ่านโพสต์ของญาติมิตรท่านหนึ่ง กล่าวถึงวัดในเมืองไทยหลายวัดสร้างพระพุทธรูปองค์ใหญ่ด้วยความประสงค์จะให้เป็นแหล่งท่องเที่ยว ก็เลยนึกขึ้นมาว่า คำว่า “นักท่องเที่ยว” ภาษาบาลีว่าอย่างไร

และนึกต่อไปอีกว่า การแปลงวัดให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวมีผลดีอย่างไร และอาจจะมีผลไม่ดีอย่างไรบ้าง เรื่องนี้มีใครเคยคิดกันบ้าง โดยเฉพาะผู้มีหน้าที่บริหารการพระศาสนา เคยคิดบ้างหรือเปล่า

เรามักจะภูมิใจและคุยอวดกันว่า วัดนี้มีคนเข้าวันละเป็นพัน วัดนั้นมีคนเข้าวันละเป็นหมื่น เราตื่นเต้นกับตัวเลขคนเข้าวัด (และรายได้ที่เข้าวัด) 

แต่เราแทบจะไม่ได้คิด (และคงไม่ต้องการจะคิด) ว่า คนเข้าวัดวันละเป็นพันเป็นหมื่นนั้น เข้าไปทำอะไร? และได้อะไรออกจากไปจากวัดบ้าง?

จากเดิม วัดคือสำนักศึกษาและปฏิบัติธรรม

ทุกวันนี้ วัดมีความหมายเป็นเพียงที่พักส่วนตัวของพระภิกษุสามเณร

และกำลังถูกแปรสภาพเป็นแหล่งท่องเที่ยว

ในอนาคต วัดจะกลายเป็นอะไรอีก?

…………..

ดูก่อนภราดา!

: ทำวัดให้เป็นอาราม

: วัดงามดีกว่าวัดรวย

#บาลีวันละคำ (5,093) 

23-5-69 

…………………………….

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

…………………………….