มหาลัย (บาลีวันละคำ 5,094)
มหาลัย
พูดเพี้ยนเขียนผิดกันอย่างสนิทใจ
“มหาลัย” เป็นคำที่พูดเพี้ยนเขียนผิดมาจากคำว่า “มหาวิทยาลัย”
คำว่า “มหาวิทยาลัย” แยกศัพท์ตามที่เห็นเป็น มหา + วิทยา + ลัย
มหา = ใหญ่, มากมาย
วิทยา = วิชาความรู้
ลัย = ความละลาย หรือความเสื่อมเสีย
“มหาวิทยาลัย” = การละลายหายหรือความเสื่อมเสียหายของวิชาความรู้อย่างใหญ่หลวง
จะเห็นได้ว่า คำว่า “วิทยาลัย” แยกศัพท์ตามที่ตาเห็นแบบนี้ไม่ถูก
คำว่า “วิทยาลัย” ต้องแยกศัพท์เป็น วิทยา + อาลัย
วิทยา = วิชาความรู้
อาลัย = ที่อยู่ หรือที่รวมกันอยู่
วิทยาลัย = ที่รวมกันแห่งวิชาความรู้ > ที่ซึ่งมีวิชาความรู้รวมกันอยู่เป็นอันมาก
“มหาวิทยาลัย” = แหล่งความรู้หลากหลาย
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –
“มหาวิทยาลัย : (คำนาม) สถาบันอุดมศึกษาที่มีวัตถุประสงค์ให้การศึกษาในด้านวิชาการและวิชาชีพชั้นสูงหลายสาขาวิชา หรือหลายกลุ่มสาขาวิชา เพื่อให้ประกาศนียบัตร อนุปริญญา ปริญญา และประกาศนียบัตรบัณฑิตแก่ผู้สำเร็จการศึกษา รวมทั้งดำเนินการวิจัยและให้บริการทางวิชาการแก่สังคม และทำนุบำรุงศิลปะและวัฒนธรรมของชาติ.”
อภิปรายขยายความ :
อาจเป็นเพราะคำว่า “มหาวิทยาลัย” เป็นคำยาวหลายพยางค์ ไม่สะดวกแก่การที่จะเรียกหรือพูดเร็ว ๆ ให้ครบได้ทุกพยางค์ เสียงที่เรียก “มหาวิทยาลัย” จึงรวบรัดตัดสั้นลงเป็น “มหาลัย”
คำที่พูดว่า “มหาลัย” นี้ ระยะแรกเมื่อเขียนเป็นตัวหนังสือ มีคนที่ยังรักภาษาอยู่บ้างสะกดเป็น “มหา’ลัย” คือมีเครื่องหมายคำพูดเดี่ยวอยู่ระหว่าง “มหา” กับ “ลัย” บอกให้รู้ว่าคำนี้เขียนย่อมาจากคำเต็ม และคำเต็มนั้นก็เป็นที่รู้กันว่า คือคำว่า “มหาวิทยาลัย”
“มหา’ลัย” ตัดคำว่า “วิทยา” ออก อ่านว่า มะ-หา-ไล และรู้เข้าใจตรงกันว่าหมายถึง “มหาวิทยาลัย”
คำว่า “มหา’ลัย” แรก ๆ ก็เขียนอย่างนี้ แต่พอนานไปจนถึงวันนี้ คน “รักง่าย” มากขึ้น ไม่ศึกษาเรียนรู้ว่าเครื่องหมายคำพูดเดี่ยวไปอยู่ตรงนั้นทำไม ในที่สุดก็เขียนเป็น “มหาลัย” ตรง ๆ (ไม่มีเครื่องหมายคำพูดเดี่ยวอยู่ระหว่าง “มหา” กับ “ลัย”)
พูดก็ มะ-หา-ไล
เขียนก็ “มหาลัย”
ไม่มีใครเรียก “มหาวิทยาลัย” อีกแล้ว
ตามรูปศัพท์ “มหาลัย” มีความหมายว่า “การละลายหายหรือความเสื่อมเสียหายอย่างใหญ่หลวง”
เป็นคนละความหมายกับ “มหาวิทยาลัย” ซึ่งหมายถึงแหล่งความรู้หลากหลาย
และคำว่า “มหาลัย” นั่นเอง มีคำคะนองเรียกแผลงเป็น “หมาลัย” ถ้าอธิบายแบบคะนองตามก็บอกว่า หมา ( = สุนัข) + ลัย ( = เสื่อมเสียหาย) = หมาลัย แปลเป็นคำคะนองว่า “เสียหมา”
คำว่า “เสียหมา” เป็นคำเก่าในภาษาไทย หมายถึงผู้ใหญ่หรือผู้มีตำแหน่งสูงแต่ประพฤติเสื่อมเสียจนสังคมหมดความนับถือ = เสียหายจนถูกมองเหมือนหมา
ในที่สุดคำดี ๆ ก็กลายเป็นคำเลว ๆ เพราะความ “รักง่าย”
…………..
ดูก่อนภราดา!
: ของเก่ามีคุณก็ไม่รักษา
: ของใหม่มีค่าก็ไม่สร้างสรรค์
: อยู่กินกันไปวันวัน
: สืบพันธุ์กันไปคืนคืน
#บาลีวันละคำ (5,094)
24-5-69
…………………………….
…………………………….
