พัฒนาการ (บาลีวันละคำ 5,055)

พัฒนาการ

หญ้าปากคอกอีกคำหนึ่ง

อ่านว่า พัด-ทะ-นา-การ

ในที่นี้แยกศัพท์เป็น พัฒนา + การ 

(๑) “พัฒนา” 

เขียนแบบบาลีเป็น “วฑฺฒน” อ่านว่า วัด-ทะ-นะ รากศัพท์มาจาก วฑฺฒฺ (ธาตุ = เจริญ, เพิ่มขึ้น) + ยุ ปัจจัย, แปลง ยุ เป็น อน (อะ-นะ) 

: วฑฺฒฺ + ยุ > อน = วฑฺฒน แปลตามศัพท์ว่า “การเจริญ” 

“วฑฺฒน” ในบาลีมีความหมายดังนี้ – 

(1) การเพิ่มขึ้น, การยกให้สูง, การบำรุง, การเพิ่มเติม, การทำให้เจริญขึ้น, การทำให้ยาวออกไป (increasing, augmenting, fostering; increase, enlargement, prolongation)

(2) การติดใจ, การจดจ่อ, การบริการ, การปฏิบัติ (indulgence in, attachment; serving, practicing) 

(3) การจัดการ (arrangement)

(4) การบริการ, การส่งเสริม, การสนับสนุน (serving for, enhancing, favouring)

(5) ชิ้นส่วนหม้อที่แตก (potsherd)

(6) เครื่องนุ่งห่มชนิดหนึ่ง (a kind of garment) 

ในภาษาไทย คำนี้ใช้เป็น “วัฒน-” (มีคำอื่นมาสมาสข้างท้าย) “วัฒนะ” “วัฒนา” “พัฒน-” (มีคำอื่นมาสมาสข้างท้าย) “พัฒนะ” และ “พัฒนา” 

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ดังนี้ – 

(1) วัฒน-, วัฒนะ : (คำนาม) ความเจริญ, ความงอกงาม. (ป. วฑฺฒน).

(2) วัฒนา : (คำนาม) ความเจริญ, ความงอกงาม. (คำกริยา) เจริญ, งอกงาม.

(3) พัฒน-, พัฒนะ : (คำนาม) ความเจริญ. (ป. วฑฺฒน; ส. วรฺธน).

(4) พัฒนา : (คำกริยา) ทำให้เจริญ.

(๒) “การ” 

บาลีอ่านว่า กา-ระ รากศัพท์มาจาก กรฺ (ธาตุ = ทำ) + ณ ปัจจัย, ลบ ณ, ทีฆะ (ยืดเสียง) อะ ที่ ก-(รฺ) เป็น อา

: กรฺ + ณ = กรณ > กร > การ แปลตามศัพท์ว่า “การทำ” 

“การ” มีความหมายว่า การกระทำ, กิริยาอาการ, วิธีทำ, การบริการ, การกระทำที่แสดงความเมตตา ความเคารพ หรือความนับถือ; ผู้ทำ ผู้จัดการ หรือผู้ค้า

ความหมายของ “การ” ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

(1) การ ๑ : (คำนาม) งาน, สิ่งหรือเรื่องที่ทำ, มักใช้เข้าคู่กับคำ งาน เช่น การงาน เป็นการเป็นงาน ได้การได้งาน, ถ้าอยู่หน้านาม หมายความว่า เรื่อง, ธุระ, หน้าที่, เช่น การบ้าน การครัว การคลัง การเมือง, ถ้าอยู่หน้ากริยา ทำกริยาให้เป็นนาม เช่น การกิน การเดิน.

(2) การ ๒ : (คำนาม) ผู้ทำ, มักใช้เป็นส่วนท้ายสมาสคำบาลีและสันสกฤต เช่น กรรมการ ตุลาการ, ถ้าอยู่หลังคำอื่นที่ไม่ใช่คำศัพท์ มีความหมายเป็นเฉพาะก็มี เช่น กงการ เจ้าการ นักการ ผู้บังคับการ ผู้กำกับการ.

(3) การ ๓ : คำประกอบท้ายสมาสคำบาลีและสันสกฤต มีความหมายเหมือน การ ๑ เช่น ราชการ พาณิชยการ.

ในที่นี้ “การ” ใช้ในความหมายตามข้อ (3)

พัฒนา + การ = พัฒนาการ (พัด-ทะ-นา-การ) เป็นคำสมาสแบบไทย คือคิดคำบาลีขึ้นใช้ในภาษาไทย 

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า – 

“พัฒนาการ : (คำนาม) การทำความเจริญ, การเปลี่ยนแปลงในทางเจริญขึ้น, การคลี่คลายไปในทางดี.”

ขยายความ : 

มีข้อควรรู้ในแง่หลักภาษา คือ รูปคำ “วฑฺฒน” ในภาษาบาลีเป็นนปุงสกลิงค์ 

ศัพท์ที่ลง ยุ ปัจจัย แปลง ยุ เป็น อน ถ้าไม่มีกรณีพิเศษเป็นอย่างอื่นจะเป็นนปุงสกลิงค์เสมอ ดังนั้น เมื่อบอกว่าลง ยุ ปัจจัย จึงไม่ต้องบอกว่าศัพท์นั้นเป็นนปุงสกลิงค์

ในภาษาไทย “วฑฺฒน” ใช้เป็น “วัฒนา” แต่ในบาลีมีแต่รูปคำ “วฑฺฒน” ไม่มี “วฑฺฒนา” ซึ่งเป็นรูปคำอิตถีลิงค์ 

อนึ่ง มีข้อสังเกตบางประการ คือ รูปเดิมของ “พัฒนา” คือ “วัฒนา” ในภาษาไทย (ตามพจนานุกรมฯ) มีคำว่า “พัฒนาการ” ก็ควรจะมีคำว่า “วัฒนาการ” ด้วย แต่พจนานุกรมฯ ก็ไม่มีคำว่า “วัฒนาการ” แต่กลับมีคำว่า “วิวัฒนาการ”

คำว่า “วิวัฒนาการ” พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า – 

“วิวัฒนาการ : (คำนาม) กระบวนการเปลี่ยนแปลงหรือคลี่คลายไปสู่ภาวะที่ดีขึ้นหรือเจริญขึ้น เช่น วิวัฒนาการแห่งมนุษยชาติ วิวัฒนาการแห่งศิลปวัฒนธรรม.”

…………..

ดูก่อนภราดา!

: จะพัฒนาอะไรก็มักจะผิด

: ถ้าจิตยังไม่ได้พัฒนา

#บาลีวันละคำ (5,055) 

15-4-69 

…………………………….

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

…………………………….