ยุทธอาภรณ์ (บาลีวันละคำ 5,071)

ยุทธอาภรณ์

เครื่องแบบทหาร

อ่านว่า ยุด-ทะ-อา-พอน

ประกอบด้วยคำว่า ยุทธ + อาภรณ์ 

(๑) “ยุทธ” 

เขียนแบบบาลีเป็น “ยุทฺธ” (โปรดสังเกตว่ามีจุดใต้ ทฺ) อ่านว่า ยุด-ทะ รากศัพท์มาจาก ยุธฺ (ธาตุ = รบ, ต่อสู้) + ต ปัจจัย, แปลง ธฺต (คือ –ธ ที่ ยุธฺ + ต ปัจจัย) เป็น ทฺธ

: ยุธฺ + ต = ยุธฺต (ธฺต > ทฺธ) = ยุทฺธ แปลตามศัพท์ว่า “การต่อสู้กัน” หมายถึง สงคราม, การรบ, การต่อสู้ (war, battle, fight)

ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“ยุทธ-, ยุทธ์ : (คำนาม) สงคราม, การรบพุ่ง. (ป., ส.).”

(๒) “อาภรณ์”

บาลีเป็น “อาภรณ” อ่านว่า อา-พะ-ระ-นะ รากศัพท์มาจาก อา (คำอุปสรรค = ทั่วไป, ยิ่ง) + ภรฺ (ธาตุ = ทรงไว้, ประดับ) + ยุ ปัจจัย, แปลง ยุ เป็น อน (อะ-นะ) แล้วแปลง น เป็น ณ (ยุ > อน > อณ)

: อา + ภรฺ = อาภรฺ + ยุ > อน = อาภรน > อาภรณ แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งอันบุคคลทรงไว้” หรือ “สิ่งอันบุคคลประดับไว้” 

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “อาภรณ” ตามศัพท์ว่า “that which is taken up or put on” (สิ่งที่ถูกหยิบขึ้นมาหรือสวมใส่)

“อาภรณ” หมายถึง การประดับ, เครื่องประดับ, เครื่องเพชรพลอย (ornament, decoration, trinkets)

“อาภรณ” ในภาษาไทย ใส่การันต์ที่ ณ เป็น “อาภรณ์” อ่านว่า อา-พอน

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“อาภรณ์ : (คำนาม) เครื่องประดับ, บางทีก็ใช้เป็นส่วนท้ายของคําสมาส เช่น พัสตราภรณ์ = เครื่องประดับคือเสื้อผ้า สิราภรณ์ = เครื่องประดับศีรษะ คชาภรณ์ = เครื่องประดับช้าง พิมพาภรณ์ = เครื่องประดับร่างกาย ในคําว่า ถนิมพิมพาภรณ์ ธรรมาภรณ์ = มีธรรมะเป็นเครื่องประดับ. (ป., ส.).”

ยุทธ + อาภรณ์ = ยุทธอาภรณ์ (ยุด-ทะ-อา-พอน) แปลตามศัพท์ว่า “เครื่องประดับเพื่อการรบ” แปลเอาความว่า เครื่องแต่งกายของทหาร

คำว่า “ยุทธอาภรณ์” ยังไม่ได้เก็บไว้ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554

อภิปรายขยายความ : 

ยุทธ + อาภรณ์ ถ้าว่าตามหลักการสมาสสนธิ ควรจะเป็น “ยุทธาภรณ์” อ่านว่า ยุด-ทา-พอน แต่ทำไมจึงไม่เป็นเช่นนั้นไม่อาจทราบได้

คำเทียบคือ “ยุทโธปกรณ์” ซึ่งมาจาก ยุทธ + อุปกรณ์ แบบเดียวกับ ยุทธ + อาภรณ์ แต่ก็ไม่เป็น “ยุทธอุปกรณ์” หากแต่สนธิ ธ + อุ = โธ > ยุทโธปกรณ์ 

คำว่า “ยุทโธปกรณ์” พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“ยุทโธปกรณ์ : (คำนาม) วัสดุอุปกรณ์ทั้งปวงและยุทธภัณฑ์ทุกชนิดซึ่งใช้ในราชการทหาร รวมทั้งเครื่องมือยานยนต์ ชิ้นส่วนอะไหล่สาธารณูปโภคอันจำเป็นเพื่อปฏิบัติการรบหรือเพื่อดำรงและสนับสนุนกิจกรรมทางทหารโดยไม่คำนึงถึงว่าจะมีความมุ่งหมายทางธุรการหรือทางการรบ.”

ยุทธ + อาภรณ์ แทนที่จะสนธิ ธ + อา = ธา > ยุทธาภรณ์ แต่กลับคงรูปเป็น “ยุทธอาภรณ์” ทำไมจึงไม่เป็นเช่นนี้ไม่อาจทราบได้ นอกจากเดาว่า ท่านถือว่า “ยุทธอาภรณ์” เป็นวิสามานยนาม (proper name) จะสะกดอย่างไรก็ได้-แล้วแต่ผู้คิดคำจะพอใจ

ขณะที่เขียนนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบว่า ทางราชการหน่วยไหนนิยามความหมายของคำว่า “ยุทธอาภรณ์” ว่าอย่างไร

ข้อมูลภาพรวมโดย AI บอกความหมายของ “ยุทธอาภรณ์” ไว้ดังนี้ –

…………..

ยุทธอาภรณ์ หมายถึง เครื่องแบบ เครื่องแต่งกาย และเครื่องประกอบเครื่องแต่งกายทางทหารหรือหน่วยงานความมั่นคง เช่น กองทัพเรือ โดยเฉพาะในบริบทของโรงเรียนพยาบาลกองทัพเรือ ซึ่งรวมถึงเสื้อ, กระโปรง, หมวกพยาบาล, เข็มขัด และเครื่องหมายยศต่าง ๆ ที่ใช้สำหรับปฏิบัติหน้าที่และฝึกฝน

…………..

ดูก่อนภราดา!

: เครื่องแบบที่สวมใส่

: ช่วยเตือนใจว่าอย่าทำชั่ว

#บาลีวันละคำ (5,071) 

1-5-69 

…………………………….

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

…………………………….