สพฺเพเต (บาลีวันละคำ 5,121)

10 พฤศจิกายน 2026 suriyan bunthae

สพฺเพเต

ลีลาของบาลี

อ่านว่า สับ-เพ-เต

“สพฺเพเต” เป็นรูปคำบาลี เขียนแบบบาลี ถ้าเขียนแบบไทยหรือเขียนแบบคำอ่าน ก็จะเป็น “สัพเพเต”

โปรดสังเกต:

เขียนแบบบาลี “สพฺเพเต” มีจุดใต้ พฺ หลัง ส บังคับให้ พฺ เป็นตัวสะกด อ่านว่า สับ-เพ-เต

ถ้าไม่มีจุดใต้ พ หลัง ส คือเขียนเป็น “สพเพเต” จะต้องอ่านว่า สะ-พะ-เพ-เต ซึ่งไม่ใช่คำที่ถูกต้อง

เขียนแบบไทย “สัพเพเต” มีไม้หันอากาศบน ส และไม่มีจุดใต้ พ หลัง ส อ่านว่า สับ-เพ-เต

ที่ว่ามานี้เป็นข้อสังเกตเล็ก ๆ น้อย ๆ ในการเขียนและอ่านคำบาลีอักษรไทย ซึ่งมักจะมีคนบ่นว่าอ่านยาก

ถ้าหัดสังเกตไว้-แม้จุดเล็ก ๆ น้อย ๆ ก็จะช่วยให้อ่านได้ไม่ยากเลย

“สพฺเพเต” แยกศัพท์ตามที่ตาเห็นเป็น สพฺเพ + เต แต่เมื่อว่าตามหลักสมาสสนธิ แยกศัพท์เป็น สพฺเพ + เอเต

(๑) “สพฺเพ”

รูปคำเดิมเป็น “สพฺพ” อ่านว่า สับ-พะ รากศัพท์มาจาก –

(1) สรฺ (ธาตุ = เป็นไป) + ว ปัจจัย, แปลง ว เป็น พ, แปลง รฺ ที่ สรฺ เป็น พฺ (สรฺ > สพฺ)

: สรฺ + ว = สรฺว > สรฺพ > สพฺพ แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งที่เป็นไป”

(2) สพฺพฺ (ธาตุ = เป็นไป) + อ (อะ) ปัจจัย

: สพฺพฺ + อ = สพฺพ แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งที่เป็นไป”

“สพฺพ” (คุณศัพท์) หมายถึง ทั้งหมด, ทั้งปวง, ทั้งสิ้น, ทุกอย่าง (whole, entire; all, every)

“สพฺพ” ในภาษาไทยใช้อิงสันสกฤตเป็น “สรรพ” พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“สรรพ, สรรพ– : (คำวิเศษณ์) ทุกสิ่ง, ทั้งปวง, ทั้งหมด, เช่น พร้อมสรรพ งามสรรพ เสร็จสรรพ สรรพสิ่ง สรรพสินค้า. (ส. สรฺว; ป. สพฺพ).”

“สพฺพ” แจกด้วยวิภัตตินามที่หนึ่ง (ปฐมาวิภัตติ) พหุวจนะ ปุงลิงค์ เปลี่ยนรูปเป็น “สพฺเพ”

(๒) “เอเต”

รูปคำเดิมเป็น “เอต” อ่านว่า เอ-ตะ เป็นศัพท์จำพวก “วิเสสนสัพพนาม” (วิ-เส-สะ-นะ-สับ-พะ-นาม) คือสรรพนามที่มีฐานะเป็นวิเสสนะทำหน้าที่ขยายคำนาม

วิเสสนสัพพนามชุดนี้มี 4 คำ นักเรียนบาลีท่องจำติดปากว่า ต เอต อิม อมุ (ตะ เอตะ อิมะ อะมุ)

ต (ตะ) แปลว่า “นั้น” = อยู่ไม่ไกลนัก หรือไม่จำกัดระยะ

เอต (เอตะ) แปลว่า “นั่น” หรือ “นี่” = อยู่ใกล้เข้ามา

อิม (อิมะ) แปลว่า “นี้” = อยู่ใกล้ที่สุด

อมุ (อะมุ) แปลว่า “โน้น” = อยู่ห่างออกไป

“เอต” แจกด้วยวิภัตตินามที่หนึ่ง (ปฐมาวิภัตติ) พหุวจนะ ปุงลิงค์ เปลี่ยนรูปเป็น “เอเต”

สพฺเพ + เอเต = สพฺเพเต (สับ-เพ-เต) แปลว่า “(ธรรมทั้งหลาย, สภาวะทั้งหลาย, สิ่งทั้งหลาย) ทั้งปวงนั่น” หรือ “(ธรรมทั้งหลาย, สภาวะทั้งหลาย, สิ่งทั้งหลาย) ทั้งปวงนี่”

ขยายความ :

“สพฺเพเต” คือ สพฺเพ คำหนึ่ง + เอเต อีกคำหนึ่ง มี 2 คำ สนธิกัน แต่ก็ยังคงเป็น 2 คำนั่นเอง ไม่ใช่คำเดียวกัน

แต่ถ้าเขียนแยกกันเป็น “สพฺเพ เต” คือ “สพฺเพ” คำหนึ่ง และ “เต” อีกคำหนึ่ง ไม่ได้สนธิกัน จะเห็นว่าเป็น 2 คำชัดเจน

ถ้าฟังแต่เสียง สับ-เพ-เต ก็ยากที่จะรู้ว่าเป็น “สพฺเพเต” หรือ “สพฺเพ เต”

และถ้าอ่าน สับ-เพ-เต ให้เขียนโดยผู้เขียนไม่ได้เห็นต้นฉบับ อาจเขียนเป็น “สพฺเพเต” ก็ได้ “สพฺเพ เต” ก็ได้

ในคัมภีร์ จึงอาจพบได้ทั้ง “สพฺเพเต” และ “สพฺเพ เต”

นี่คือลีลาของบาลี

…………..

ตัวอย่างบาลีที่มีคำว่า “สพฺเพเต” –

…………..

สพฺเพเตว ชราธมฺมา

เภทธมฺมา จ เกวลา