ราชมัล (บาลีวันละคำ 4,538)
ราชมัล
คนสำคัญหลายหน้าที่
อ่านว่า ราด-ชะ-มัน
ประกอบด้วยคำว่า ราช + มัล
(๑) “ราช”
บาลีอ่านว่า รา-ชะ รากศัพท์มาจาก –
(1) ราชฺ (ธาตุ = รุ่งเรือง) + อ (อะ) ปัจจัย
: ราชฺ + อ = ราช แปลตามศัพท์ว่า “ผู้รุ่งเรืองโดยยิ่งเพราะมีเดชานุภาพมาก” หมายความว่า ผู้เป็นพระราชาย่อมมีเดชานุภาพมากกว่าคนทั้งหลาย
(2) รญฺชฺ (ธาตุ = ยินดี พอใจ) + ณ ปัจจัย, ลบ ณ ลบ ญฺ แผลง ร เป็น รา
: รญฺชฺ + ณ = รญฺชณ > รญฺช > รช > ราช แปลตามศัพท์ว่า “ผู้ยังคนทั้งหลายให้ยินดี” หมายความว่า เป็นผู้อำนวยความสุขให้ทวยราษฎร์ จนคนทั้งหลายร้องออกมาว่า “ราชา ราชา” (พอใจ พอใจ)
ท่านพุทธทาสภิกขุให้คำจำกัดความ “ราช” หรือ “ราชา” ว่าคือ “ผู้ที่ทำให้ประชาชนร้องออกมาว่า พอใจ พอใจ”
“ราช” หมายถึง พระราชา, พระเจ้าแผ่นดิน ใช้นำหน้าคำให้มีความหมายว่า เป็นของพระเจ้าแผ่นดิน, เกี่ยวกับพระเจ้าแผ่นดิน หรือเป็นของหลวง หรือ เป็นของทางราชการ
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –
“ราช ๑, ราช– : (คำนาม) พระเจ้าแผ่นดิน, พญา (ใช้แก่สัตว์) เช่น นาคราช คือ พญานาค สีหราช คือ พญาราชสีห์, คํานี้มักใช้ประกอบกับคําอื่น, ถ้าคําเดียวมักใช้ว่า ราชา.”
(๒) “มัล”
บาลีเป็น “มลฺล” อ่านว่า มัน-ละ รากศัพท์มาจาก มถฺ (ธาตุ = กวน, ทำให้หมุน) + ล ปัจจัย, แปลง ถ เป็น ล
: มถ + ล = มถล > มลฺล แปลตามศัพท์ว่า “ผู้หมุนกันและกัน” หมายถึง นักมวย, มวยปล้ำ (a boxer, a wrestler)
ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 เก็บคำว่า “มัลละ” ไว้ด้วย บอกไว้ว่า –
“มัลละ : (คำนาม) นักมวย, มวยปล้ำ. (ป., ส.).”
“มลฺล” ในบาลี นอกจากหมายถึงนักมวยแล้ว ยังใช้ในความหมายว่า ผู้เฝ้าประตูภายในอาคารอีกด้วย (ดู ธัมมปทัฏฐกถา ภาค 5 สุปฺปพุทฺธสกฺกวตฺถุ)
คำว่า “มัลละ” นอกจากหมายถึง นักมวย แล้ว ยังเป็นชื่อของแคว้นสำคัญในสมัยพุทธกาลอีกด้วย
พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ ของท่าน ป.อ. ปยุตฺโต บอกไว้ว่า –
“มัลละ : ชื่อแคว้นหนึ่งบรรดา ๑๖ แคว้นใหญ่แห่งชมพูทวีปครั้งพุทธกาล ปกครองแบบสามัคคีธรรม โดยมีมัลลกษัตริย์เป็นผู้ปกครอง นครหลวงเดิมชื่อกุสาวดี แต่ภายหลังแยกเป็น กุสินารา กับ ปาวา.”
บาลี “มลฺล” ในที่นี้เขียนในภาษาไทยเป็น “มัล”
ราช + มลฺล = ราชมลฺล (รา-ชะ-มัน-ละ) แปลตามศัพท์ว่า “นักมวยของพระราชา”
“ราชมลฺล” ใช้ในภาษาไทยเป็น “ราชมัล” (ราด-ชะ-มัน)
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –
“ราชมัล : (คำนาม) เจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่ทำโทษคน. (ป., ส. ราช + มลฺล).”
ขยายความ :
“มลฺล” ในบาลี ความหมายเดิมคือ นักมวยหรือมวยปล้ำ แต่ในคัมภีร์บาลีนั่นเองก็ใช้ในความหมายว่า ผู้เฝ้าประตูภายในอาคาร อีกด้วย
ครั้นมาถึงภาษาไทย เราก็เอาคำว่า “มลฺล” มาใช้เป็น “มัล” มีคำว่า “ราช” นำหน้า เป็น “ราชมัล” ความหมายก็กลายไปจาก นักมวยหรือคนเฝ้าประตู เป็น เจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่ทำโทษคน
และตามเรื่องที่มีการบันทึกในประวัติศาสตร์ของไทย “ราชมัล” นอกจากทำหน้าที่ทำโทษคนด้วยการเฆี่ยนแล้ว ยังทำหน้าที่ประหารชีวิตคนโทษด้วย
…………..
ดูก่อนภราดา!
สมัยนี้แม้จะไม่มีราชมัล
: กรรมชั่วที่ตามทัน
: นั่นแหละเป็นราชมัลอยู่แล้วในตัว
#บาลีวันละคำ (4,538)
14-11-67
…………………………….
…………………………….
