อารามรมณีย์ (บาลีวันละคำ 4,895)
อารามรมณีย์
วัดที่น่ารื่นรมย์
อ่านว่า อา-ราม-รม-มะ-นี
ประกอบด้วยคำว่า อาราม + รมณีย์
(๑) “อาราม”
บาลีอ่านว่า อา-รา-มะ รากศัพท์มาจาก อา (คำอุปสรรค = ทั่วไป, ยิ่ง) + รมฺ (ธาตุ = ยินดี) + ณ ปัจจัย, ลบ ณ, “ทีฆะต้นธาตุ” คือ อะ ที่ ร-(มฺ) เป็น อา (รมฺ > ราม)
: อา + รมฺ = อารมฺ + ณ = อารมณ > อารม > อาราม แปลตามศัพท์ว่า “ที่เป็นที่มายินดี”
“อาราม” ในภาษาบาลีมีความหมายดังนี้ –
(1) คำนาม : สถานที่อันน่ารื่นรมย์, สวน, อุทยาน (a pleasure-ground, park, garden)
(2) คำนาม : ความยินดี, ความชอบใจ, ความรื่นรมย์ (pleasure, fondness of, delight)
(3) คำคุณศัพท์ : ชอบใจ, เพลิดเพลิน, สบอารมณ์ (delighting in, enjoying, finding pleasure in)
นักบวชสมัยพุทธกาลพอใจที่จะพักอาศัยอยู่ตามป่าไม้ซึ่งปกติเป็นที่ร่มรื่น อันเป็นความหมายของ “อาราม” ดังนั้น คำว่า “อาราม” จึงหมายถึงสถานที่พักอาศัยของนักบวชด้วย
ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –
(1) อาราม ๑ : (คำนาม) วัด; สวนเป็นที่น่ารื่นรมย์. (ป., ส.).
(2) อาราม ๒ : (คำนาม) ความยินดี, ความรื่นรมย์, ความเพลิดเพลิน.
ในที่นี้ “อาราม” หมายถึง วัด
(๒) “รมณีย์”
เขียนแบบบาลีเป็น “รมณีย” อ่านว่า ระ-มะ-นี-ยะ รากศัพท์มาจาก รมฺ (ธาตุ = ยินดี, รื่นรมย์) + ยุ ปัจจัย, แปลง ยุ เป็น อน (อะ-นะ) แล้วแปลง น เป็น ณ + อีย ปัจจัย
: รมฺ + ยุ > อน = รมน > รมณ + อีย = รมณีย แปลตามศัพท์ว่า “อันเป็นที่ตั้งแห่งความยินดี” “อันเป็นที่ตั้งแห่งความรื่นรมย์” หมายถึง น่ายินดี, น่าพอใจ, น่ารื่นรมย์, น่าพึงใจ, สวยงาม (delightful, pleasing, charming, pleasant, beautiful)
“รมณีย” ในภาษาไทยใช้เป็น “รมณีย-” (มีคำอื่นมาสมาสข้างท้าย) และ “รมณีย์” (รม-มะ-นี)
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –
“รมณีย-, รมณีย์ : (คำวิเศษณ์) น่าบันเทิงใจ, น่าสนุก, พึงใจ, งาม. (ป., ส.).”
…………..
2 คำรวมกันแบบบาลี เป็น อาราม + รมณีย = อารามรมณีย อ่านว่า อา-รา-มะ-ระ-มะ-นี-ยะ แปลจากหน้าไปหลังว่า “อารามอันน่ารื่นรมย์”
“อารามรมณีย” ใช้เป็นคำไทยว่า “อารามรมณีย์” อ่านว่า อา-ราม-รม-มะ-นี
ถ้าเอาคำขยายมาไว้ข้างหน้า ก็จะเป็น รมณีย + อาราม = รมณียาราม อ่านแบบบาลีว่า ระ-มะ-นี-ยา-รา-มะ แปลจากหลังมาหน้าว่า “อารามอันน่ารื่นรมย์”
“รมณียาราม” ใช้เป็นคำไทยว่า “รมณียาราม” ตรงกับรูปบาลี แต่อ่านต่างกัน
“รมณียาราม” อ่านแบบคำบาลีว่า ระ-มะ-นี-ยา-รา-มะ
“รมณียาราม” อ่านแบบคำไทยว่า รม-มะ-นี-ยา-ราม
“อารามรมณีย์” และ “รมณียาราม” มีความหมายเหมือนกัน คือ “อารามอันน่ารื่นรมย์”
ขยายความ :
ตามที่ยอมรับกันทั่วไป อารามหรือวัดทั้งหลายจะต้องรื่นร่มด้วยร่มไม้ เข้าไปในวัดแล้วหาร่มไม้ได้ทั่วไป หาร่มไม้ได้ง่าย อารามต้องเป็นเช่นนี้เพราะกำเนิดของอารามมาจากป่า มาจากสวน
อารามที่มีต้นไม้ มีร่มไม้อยู่แล้ว รักษาสภาพรื่นรมย์ด้วยร่มไม้ไว้ให้เป็นเช่นนั้นตลอดไป
อารามเช่นนี้ควรแก่การอนุโมทนา
อารามที่ไม่ค่อยมีต้นไม้ พยายามหาทางหาวิธีหาต้นไม้มาปลูก ทำอารามให้มีสภาพรื่นรมย์ด้วยร่มไม้ขึ้นมาได้
อารามเช่นนี้ควรแก่การอนุโมทนาอย่างยิ่ง
อารามที่มีต้นไม้อยู่แล้ว ไม่ดูแลรักษา ไม่ปลูกเพิ่ม ปล่อยให้ต้นไม้ตายไปเรื่อย ๆ
อารามเช่นนี้ควรแก่การเป็นห่วง
อารามที่มีต้นไม้อยู่แล้ว แต่ไม้ใหม่ก็ไม่ปลูก ไม้เก่าก็ไม่เอาไว้ ตัดโค่นจนหมด จากอารามที่ร่มรื่นกลายเป็นวัดที่เตียนโล่ง ไม่เหลือสภาพเป็นอาราม
อารามเช่นนี้ควรแก่การสังเวช
…………..
ดูก่อนภราดา!
: ถ้าวัดไม่มีสภาพเป็นป่าเป็นสวน
: วัดก็ไม่ควรเป็นอาราม
#บาลีวันละคำ (4,895)
6-11-68
…………………………….
…………………………….
