ประสบการณ์ (บาลีวันละคำ 4,927)
ประสบการณ์ – experience
ผู้เขียนบาลีวันละคำเห็นโพสต์ของญาติมิตรท่านหนึ่ง มีภาพประกอบเป็นข้อความ สะกดคำว่า “ประสบการณ์” เป็น “ประสพการณ์” จึงเป็นที่มาของบาลีวันละคำวันนี้
ผู้สะกดคำว่า “ประสบการณ์” (ประสบ– บ ใบไม้ สะกด) เป็น “ประสพการณ์” (ประสพ– พ พาน สะกด) คือผู้ที่ไม่ได้เปิดพจนานุกรม หากแต่ใช้วิธี “เข้าใจเอาเอง”
เวลานี้ วิธี “เข้าใจเอาเอง” แต่เข้าใจผิด แล้วเผยแพร่สิ่งที่เข้าใจผิดนั้นให้คนอื่นรับรู้ไปด้วย เป็นที่นิยมประพฤติกันทั่วไป
เป็นการยากที่จะห้ามมิให้ประพฤติเช่นนั้น ทางที่แต่ละคนสามารถทำได้ก็คือ หาความรู้ที่ถูกต้อง แล้วเอาความรู้ที่ถูกต้องนั้นมาบอกกล่าวให้คนอื่นได้รู้ถูกต้องต่อไป
…………..
จดหมายข่าวราชบัณฑิตยสถาน ปีที่ 1 ฉบับที่ 10, ตุลาคม 2532 กล่าวถึงที่มาของคำว่า “ประสบการณ์” ไว้ตอนหนึ่งว่า –
…………..
คำ “ประสบการณ์” เป็นศัพท์บัญญัติมาจากภาษาอังกฤษว่า experience แต่เดิมกรมวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ ได้บัญญัติให้ใช้คำว่า “ประสพการณ์” (อ่านว่า ประ-สบ-พะ-กาน) ต่อมาเมื่อคณะรัฐมนตรีได้แต่งตั้งคณะกรรมการบัญญัติศัพท์ภาษาไทยแห่งราชบัณฑิตยสถาน ขึ้น กระทรวงศึกษาธิการจึงได้เสนอศัพท์บัญญัติวิชาการศึกษาที่ทางกรมวิชาการได้จัดทำขึ้นมาให้รับรอง คณะกรรมการฯ เห็นควรให้แก้ไขศัพท์บัญญัติคำนี้ใหม่เนื่องจากความหมายของคำ “ประสพการณ์” ไม่ตรงกับความหมายของคำ experience อย่างแท้จริง
คำว่า “ประสพการณ์” เกิดจากการสมาสคำ “ประสพ” กับคำ “การณ์” คำ “ประสพ” พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ ให้ความหมายไว้ว่า “น. การเกิดผล.” มาจากภาษาบาลีว่า ปสว ภาษาสันสกฤตว่า ปฺรสว ส่วน “การณ์” แปลว่า “น. เหตุ, เค้า, มูล.” เมื่อเข้าสมาสกันแล้วก็มีความหมายว่า “เหตุแห่งการเกิดผล” ซึ่งไม่ตรงกับความหมายของ experience
คณะกรรมการฯ จึงแก้ไขคำนี้ใหม่เป็น “ประสบการณ์” (อ่านว่า ปฺระ-สบ-กาน) ซึ่งเกิดจากการประกอบคำ “ประสบ” ซึ่งเป็นคำไทยเข้ากับคำ “การณ์” คำว่า “ประสบ” พจนานุกรมให้ความหมายว่า “ก. พบ, พบปะ, พบเห็น.” เมื่อรวมกันเข้าจึงเป็น “ประสบการณ์” มีความหมายตามรูปศัพท์ว่า “การได้พบเหตุการณ์” ซึ่งค่อนข้างตรงกับความหมายในภาษาอังกฤษของคำ “experience”
(จบข้อความจาก จดหมายข่าวฯ)
…………..
พจนานุกรมอังกฤษ-บาลี แปล experience เป็นบาลีดังนี้:
(๑) experience เป็นคำนาม แปลเป็นบาลีดังนี้:
นัยที่1:
(1) vindana วินฺทน (วิน-ทะ-นะ) = การประสบ, การได้รับ
(2) anubhavana อนุภวน (อะ-นุ-พะ-วะ-นะ) = การเสวยผล, การได้รับผล
นัยที่ 2:
(1) pāṭava ปาฏว (ปา-ตะ-วะ) = ความฉลาด, ความเข้าใจแจ่มชัด
(2) nepuñña เนปุญฺญ (เน-ปุน-ยะ) = ความชำนาญ, ความจัดเจน
(3) paricaya ปริจย (ปะ-ริ-จะ-ยะ) = การสะสม, การสั่งสม
(๒) experience เป็นคำกริยา แปลเป็นบาลีดังนี้:
นัยที่1:
(1) vindati วินฺทติ (วิน-ทะ-ติ) = ประสบ, ได้รับ
(2) anubhavati อนุภวติ (อะ-นุ-พะ-วะ-ติ) = เสวยผล, ได้รับผล
(3) paṭisaṃvedeti ปฏิสํเวเทติ (ปะ-ติ-สัง-เว-เท-ติ) = รับรู้, รับทราบ, เข้าใจ
นัยที่ 2:
(1) paricayati ปริจยติ (ปะ-ริ-จะ-ยะ-ติ) = สะสม, สั่งสม
(2) sikkhati สิกฺขติ (สิก-ขะ-ติ) = ศึกษา, เรียนรู้, ฝึกฝน
…………..
สรุปว่า คำอังกฤษ experience บัญญัติเป็นคำไทยว่า “ประสบการณ์”
“ประสบ-” บ ใบไม้
ไม่ใช่ ประสพ– พ พาน
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –
“ประสบการณ์ : (คำนาม) ความจัดเจนที่เกิดจากการกระทำหรือได้พบเห็นมา.”
…………..
ดูก่อนภราดา!
: ท่านมีแรงเขียนคำผิด
: ข้าพเจ้าก็มีแรงบอกคำถูก
#บาลีวันละคำ (4,927)
8-12-68
…………………………….
…………………………….
