อภิสิทธิชน (บาลีวันละคำ 4,940)

อภิสิทธิชน

คนที่ข้ามหัวคนโดยไม่มีเหตุผลอันควร

อ่านว่า อะ-พิ-สิด-ทิ-ชน

ประกอบด้วยคำว่า อภิสิทธิ + ชน 

(๑) “อภิสิทธิ” 

เขียนแบบบาลีเป็น “อภิสิทฺธิ” (มีจุดใต้ ทฺ) อ่านว่า อะ-พิ-สิด-ทิ ประกอบด้วย อภิ + สิทฺธิ

(ก) “อภิ” เป็นคำอุปสรรค มีความหมายว่า เหนือ, ทับ, ยิ่ง, ข้างบน (over, along over, out over, on top of) โดยอรรถรสของภาษาหมายถึง มากมาย, ใหญ่หลวง (very much, greatly)

แถม :

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า – 

“อุปสรรค : (คำนาม) คำสำหรับใช้เติมข้างหน้าคำนามหรือคำกริยาที่เป็นรูปคำบาลีหรือสันสกฤตให้มีความหมายแผกเพี้ยนไปจากเดิม หรือมีความหมายตรงข้ามกับความหมายเดิมเป็นต้น และถือเป็นคำเดียวกับคำนามหรือคำกริยานั้น เพราะตามปรกติจะไม่ใช้ตามลำพัง เช่น วัฒน์ = เจริญ อภิวัฒน์ = เจริญยิ่ง ปักษ์ = ฝ่าย ปฏิปักษ์ = ฝ่ายตรงข้าม, ข้าศึก, ศัตรู.”

(ข) “สิทฺธิ” อ่านว่า สิด-ทิ รากศัพท์มาจาก สิธฺ (ธาตุ = สำเร็จ) + ติ ปัจจัย, แปลง ติ เป็น ทฺธิ, ลบ ธฺ ที่สุดธาตุ

: สิธฺ + ติ = สิธฺติ (แปลง ติ เป็น ทฺธิ) > สิธฺทฺธิ (ลบ ธฺ ที่สุดธาตุ) > สิทฺธิ แปลตามศัพท์ว่า “ความสำเร็จ” หมายถึง การกระทำสำเร็จ, ความสำเร็จ, ความรุ่งเรือง 

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“สิทธิ, สิทธิ์ : (คำนาม) อำนาจอันชอบธรรม เช่น บุคคลมีสิทธิและหน้าที่ตามรัฐธรรมนูญ เขามีสิทธิ์ในที่ดินแปลงนี้. (ป., ส.); (คำที่ใช้ในกฎหมาย) อำนาจที่กฎหมายรับรองให้กระทำการใด ๆ โดยสุจริตได้อย่างอิสระ แต่ต้องไม่กระทบกระเทือนถึงสิทธิของคนอื่น. (อ. right).”

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “สิทฺธิ” เป็นอังกฤษว่า accomplishment, success, prosperity (การกระทำสำเร็จ, ความสำเร็จ, ความรุ่งเรือง) 

โปรดสังเกตว่า พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ ซึ่งฝรั่งชาติอังกฤษเป็นผู้ทำ ไม่ได้แปล “สิทฺธิ” ว่า right

สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน มีคำว่า “สิทฺธิ” 3 คำ ขอยกมาเสนอเทียบกันดูคำหนึ่ง ดังนี้ –

(สะกดตามต้นฉบับ)

“สิทฺธิ : (คำนาม) ‘สิทธิ,’ ความบัลลุถึงผลสำเร็จ, วิภูษณาธิคมหรืออลังการลาภ; ปรมคติหรือความสิ้นชาติ, บรมสุข; บุณโยทัย, ความสมมโนรถ; วิทยา, พุทธิ; ความถูกต้องหรือถ่องแท้; ปราลพย์หรือความชอบธรรม (ในธรรมนีติ); การชำระณี่ (หรือหนี้); การปิดงำไว้เปนความลับ; ผลของการบูชาเทวดา; เขียงเท้า; เอาษธียมูล, รากไม้อันเปนยา; ความสำคัญใจว่าบัลลุถึงทิพยศักดิ์โดยเรียนจบมายาวิธี; accomplishment, ornamental acquirement; final emancipation from existence, supreme felicity; prosperity, success; knowledge, understanding; accuracy or correctness; validity (in law); discharge of a dept; concealment; the result of adoration of the gods; a wooden slipper; a medicinal root; the supposed acquirement of supernatural power of the completion of magical processes.”

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2542 บอกไว้ว่า –

“สิทธิ : อำนาจอันชอบธรรม เช่น บุคคลมีสิทธิและหน้าที่ตามรัฐธรรมนูญ เขามีสิทธิ์ในที่ดินแปลงนี้; (คำที่ใช้ในกฎหมาย) อํานาจที่จะกระทําการใด ๆ ได้อย่างอิสระ โดยได้รับการรับรองจากกฎหมาย (อ. right)”

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “สิทฺธิ” เป็นอังกฤษว่า accomplishment, success, prosperity (โปรดสังเกตว่า ฝรั่งไม่ได้แปล “สิทฺธิ” ว่า right)

พจนานุกรม สอ เสถบุตร แปล right ว่า ชอบธรรม, เป็นธรรม, สิทธิอันถูกต้อง, ยุติธรรม, สมควร, ถูกต้อง

พจนานุกรมอังกฤษ-บาลี แปล right เป็นบาลีว่า –

ยถาภูต = ตามความเป็นจริง

ธมฺมิก = ชอบธรรม

อุชุ = ตรงไปตรงมา

อธิการ = ทำอย่างไว้ฝีมือ, ทำอย่างถวายชีวิต

นิทฺโทส = ปราศจากข้อตำหนิ

อภิ + สิทฺธิ = อภิสิทฺธิ แปลตามศัพท์ว่า “การกระทำสำเร็จอย่างยิ่ง”

ตรวจดูในคัมภีร์บาลี โดยใช้โปรแกรมพระไตรปิฎกเท่าที่ผู้เขียนบาลีวันละคำมีอยู่ในเครื่องคอมพิวเตอร์ ไม่พบคำว่า “อภิสิทฺธิ” 

(ขอบคุณวิทยาการไฮเทคที่ช่วยทำให้การสืบค้นคำในคัมภีร์ทำได้อย่างรวดเร็วและทั่วถ้วน ถ้าใช้วิธีแบบเก่าคือเอาเล่มหนังสือมาเปิดดู น่าจะต้องใช้เวลาเป็นวันและหลายวัน หรืออาจเป็นเดือนเป็นปีกว่าจะตรวจได้หมดทุกเล่มทุกหน้า ซ้ำไม่อาจรับประกันว่าจะหลงตาไปบ้างหรือเปล่า)

ตรวจดูใน สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน ซึ่งเป็นพจนานุกรมสันสกฤตเพียงเล่มเดียวที่ผู้เขียนบาลีวันละคำมีให้ค้นคำสันสกฤต ก็ไม่มีคำว่า “อภิสิทฺธิ” เช่นกัน 

“อภิสิทฺธิ” ใช้ในภาษาไทยเป็น “อภิสิทธิ” นิยมอ่านว่า อะ-พิ-สิด จึงการันต์ที่ –ธิ สะกดเป็น “อภิสิทธิ์” 

ได้ความรู้เบื้องต้นว่า คำว่า “อภิสิทธิ์” ในภาษาไทย เป็นเพียงรูปคำที่เป็นบาลีสันสกฤต แต่ในคัมภีร์บาลีสันสกฤตยังไม่พบว่า “อภิสิทฺธิ” ตรง ๆ

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า – 

“อภิสิทธิ์ : (คำนาม) สิทธินอกเหนือขอบเขต, สิทธิเหนือกฎหรือระเบียบที่วางไว้, สิทธิที่ได้รับนอกเหนือไปจากกฎหรือระเบียบที่วางไว้. (ป., ส.).”

ตามความหมายในภาษาไทยและความหมายตามรูปศัพท์ในบาลีสันสกฤต “อภิสิทฺธิ – อภิสิทธิ์” มีความหมาย 2 นัย คือ

– นัยที่หนึ่ง : สิทธิพิเศษที่จะทำอะไรข้ามหัวคนทั่วไปได้

– นัยที่สอง : การทำงานได้สำเร็จเหนือกว่าคนอื่นที่เคยทำหรือที่เคยอยู่ในตำแหน่งหน้าที่นั้น ๆ มาก่อน

(๒) “ชน” 

บาลีอ่านว่า ชะ-นะ รากศัพท์มาจาก ชนฺ (ธาตุ = เกิด) + อ (อะ) ปัจจัย

: ชนฺ + อ = ชน แปลตามศัพท์ว่า –

(1) “ผู้ยังกุศลหรืออกุศลให้เกิดได้” เป็นคำแปลที่ตรงตามสัจธรรม เพราะธรรมดาของคน ดีก็ทำได้ ชั่วก็ทำได้ 

(2) “ผู้ยังตัวตนให้เกิดตามกรรม” หมายความว่า นอกจากทำกรรมได้แล้ว ยังทำ “ตัวตน” (คน) ให้เกิดได้อีก

“ชน” หมายถึง บุคคล, สัตว์, คน (an individual, a creature, person, man)

ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า – 

“ชน ๒, ชน– : (คำนาม) คน (มักใช้ในภาษาหนังสือ).(ป., ส.).”

อภิสิทธิ + ชน = อภิสิทธิชน อ่านตามหลักภาษาว่า อะ-พิ-สิด-ทิ-ชน แปลในเชิงทับศัพท์ว่า “คนที่ได้รับอภิสิทธิ์” 

คำว่า “อภิสิทธิชน” ยังไม่ได้เก็บไว้ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 

ขยายความ :

คำว่า “อภิสิทธิชน” หมายถึง คนที่ได้รับสิทธิพิเศษให้ทำอะไร ๆ หรือมีอะไร ๆ ได้เหนือกว่าคนทั่วไป ทั้งนี้ ไม่รวมถึงคนที่โดยปกติอยู่ในฐานะพิเศษต่างจากคนทั่วไป เช่นพระภิกษุสามเณรเป็นต้น

การที่พระภิกษุสามเณรทำอะไร ได้รับอะไร หรือมีอะไรเหนือกว่าหรือต่างจากคนทั่วไป ไม่ถือว่าพระภิกษุสามเณรเป็น “อภิสิทธิชน” เพราะท่านอยู่ในฐานะพิเศษต่างจากคนทั่วไปโดยปกติอยู่แล้ว การปฏิบัติบางสิ่งบางประการต่อพระภิกษุสามเณรจึงย่อมจะแตกต่างไปจากที่ปฏิบัติต่อคนทั่วไป

“อภิสิทธิชน” หมายถึง คนที่อยู่ในสถานะเดียวกันกับคนอื่น ๆ ซึ่งควรจะได้รับสิทธิเท่ากันหรือเหมือนกันกับคนอื่น ๆ แต่กลับได้รับสิทธิพิเศษเหนือกว่าคนอื่น ๆ โดยไม่มีเหตุอันควร

…………..

คำว่า “อภิสิทธิชน” น่าจะมีคนอยากอ่านตามสะดวกปาก (คืออ่านตามความมักง่ายหรือตามความเกียจคร้านที่จะออกเสียงให้ถูกต้องตามหลักภาษา) ว่า อะ-พิ-สิด-ชน (ไม่มีคำว่า -ทิ-) ซึ่งถ้าอ่านเช่นนั้นก็จะต้องสะกดเป็น “อภิสิทธิ์ชน” (มีการันต์ที่ –ธิ์)

ในที่นี้สะกดเป็น “อภิสิทธิชน” (ไม่มีการันต์ที่ –ธิ) เป็นการสะกดตามหลักคำสมาสสนธิที่ถูกต้อง คือไม่มีการันต์กลางคำ เป็นการบังคับให้ออกเสียงพยางค์ –ธิ– ด้วย (อะ-พิ-สิด-ทิ- ไม่ใช่ อะ-พิ-สิด-) และเป็นการฝึกฝนความรอบคอบในการอ่านคำไทย คืออ่านอย่างรอบคอบตามหลักภาษา ไม่ใช่อ่านอย่างมักง่าย เป็นการช่วยกันทำให้ภาษาไทยของเรางดงาม ไม่ใช่ช่วยกันทำให้เสื่อมทราม

ทุกครั้งที่เขียนคำนี้ ขอให้สะกดเป็น “อภิสิทธิชน” (ไม่มีการันต์ที่ –ธิ)

ทุกครั้งที่อ่านหรือพูดคำนี้ ขอให้ออกเสียงว่า อะ-พิ-สิด-ทิ-ชน (มีคำว่า –ทิ– ด้วย)

…………..

ดูก่อนภราดา!

: มรรคผลเป็นผลจากการอบรมจิต

: ไม่มีใครให้อภิสิทธิ์แก่ใครได้

#บาลีวันละคำ (4,940)

21-12-68

…………………………….

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

…………………………….