เวชนิทัศน์ (บาลีวันละคำ 5,033)

เวชนิทัศน์

สื่อแพทย์

อ่านตามหลักภาษาว่า เวด-ชะ-นิ-ทัด

อ่านตามความรักง่ายว่า เวด-นิ-ทัด

ประกอบด้วยคำว่า เวช + นิทัศน์

(๑) “เวช” 

บาลีเป็น “เวชฺช” อ่านว่า เวด-ชะ รากศัพท์มาจาก – 

(1) วิชฺชา (ความรู้ โดยเฉพาะวิชาที่เกี่ยวกับสุขภาพและการรักษา) + ณ ปัจจัย, ลบ ณ, แผลง อิ ที่ วิ-(ชฺชา) เป็น เอ (วิชฺชา > เวชฺชา), “ลบสระหน้า” คือ อา ที่ (วิชฺ)-ชา (วิชฺชา > วิชฺช) 

: วิชฺชา + ณ = วิชฺชาณ > วิชฺชา > เวชฺชา > เวชฺช แปลตามศัพท์ว่า “ผู้รู้วิชาอายุรเวท” 

(2) วิทฺ (ธาตุ = รู้) + ณฺย ปัจจัย, ลบ ณ (ณฺย > ย), แผลง อิ ที่ วิ-(ทฺ) เป็น เอ (วิทฺ > เวท), แปลง ทฺย (คือ ท ที่ วิทฺ และ ย ที่ ณฺย) เป็น ชฺช 

: วิทฺ + ณฺย = วิทณฺย > วิทฺย > เวทฺย > เวชฺช แปลตามศัพท์ว่า “ผู้รู้การเยียวยา” 

“เวชฺช” (ปุงลิงค์) หมายถึง หมอ, แพทย์, หมอยา, ศัลยแพทย์ (a physician, doctor, medical man, surgeon) 

บาลี “เวชฺช” สันสกฤตเป็น “ไวทฺย” 

สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน บอกไว้ดังนี้ – 

(สะกดตามต้นฉบับ)

“ไวทฺย : (คำนาม) ‘แพทย์,’ หมอยา, หมอรักษาโรค; ผู้คงแก่เรียน; ผู้คงแก่เรียนในพระเวท; a physician; a learned man; one well versed in the Vedas; – (คำวิเศษณ์) อันเปนสัมพันธินแก่ยา; medical relating to medicine.”

ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า – 

(1) เวช, เวช– : (คำนาม) หมอรักษาโรค. (ป. เวชฺช; ส. ไวทฺย).

(2) ไวทย์ : (คำนาม) แพทย์. (ส.).

(๒) “นิทัศน์” 

บาลีเป็น “นิทสฺสน” อ่านว่า นิ-ทัด-สะ-นะ รากศัพท์มาจาก นิ (คำอุปสรรค = เข้า, ลง) + ทิสฺ (ธาตุ = ดู, เห็น) + ยุ ปัจจัย, แปลง ยุ เป็น อน (อะ-นะ), แปลง ทิสฺ เป็น ทสฺส 

: นิ + ทิสฺ = นิทิสฺ + ยุ > อน = นิทิสน > นิทสฺสน แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งเป็นเครื่องแสดงให้เห็นชัดเจน” 

หนังสือ ศัพท์วิเคราะห์ ของ พระมหาโพธิวงศาจารย์ (ทองดี สุรเตโช ป.ธ.๙, ราชบัณฑิต) แปล “นิทสฺสน” ว่า อุทาหรณ์, ตัวอย่าง 

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “นิทสฺสน” ว่า “pointing at” evidence, example, comparison, apposition, attribute, characteristic; sign, term (“การชี้ไปที่” พยาน, หลักฐาน, ตัวอย่าง, การเปรียบเทียบ, การขยายความ, คุณลักษณะ; เครื่องหมาย, ข้อกำหนด)

บาลี “นิทสฺสน” สันสกฤตเป็น “นิทรฺศน” 

สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน บอกไว้ดังนี้ –

(สะกดตามต้นฉบับ)

“นิทรฺศน : (คำนาม) ‘นิทรรศน์,’ ‘สิ่งซึ่งแสดงเต็มที่หรือแน่นอน’ ตัวอย่างหรืออุทาหรณ์; ศาสน์หรือธรรมสูตร์; อรรถ, ภาวารถหรือภาวะ; มูลหรือสูตร์; ‘what fully or certainly shows,’ an example or illustration; injunction or precept; tenor or purport; authority or text.”

บาลี “นิทสฺสน” ภาษาไทยใช้เป็น “นิทัศน์” พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“นิทัศน์ : (คำนาม) ตัวอย่างที่นำมาแสดงให้เห็น, อุทาหรณ์, บางทีใช้ว่า นิทัศนอุทาหรณ์. (ส. นิทรฺศน; ป. นิทสฺสน).”

เวช + นิทัศน์ = เวชนิทัศน์ แปลตามศัพท์ว่า “การแสดงเรื่องแพทย์” 

คำว่า “เวชนิทัศน์” ยังไม่ได้เก็บไว้ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554

ขยายความ : 

ข้อมูลภาพรวมโดย AI บอกความหมายของ “เวชนิทัศน์” ไว้ว่า –

…………..

เวชนิทัศน์ ภาษาอังกฤษหลัก ๆ คือ Medical Illustration หรือ Medical Illustrator (เมื่อกล่าวถึงตัวบุคคล) ซึ่งหมายถึงศาสตร์ที่ผสมผสานศิลปะ วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี เพื่อผลิตสื่อทางการแพทย์และการศึกษา นอกจากนี้ยังอาจเรียกว่า Medical and Science Media, Medical Communicator หรือ Medical Animator

…………..

เว็บไซต์แห่งหนึ่งอธิบายคำว่า Medical and Science Media ไว้ดังนี้ –

…………..

Medical and Science Media

หลักสูตรที่มีการผสมผสานระหว่างศาสตร์ทางด้านศิลปะสร้างสรรค์ การออกแบบสื่อ การรับรู้ของมนุษย์ ศาสตร์ทางด้านการแพทย์ วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี (Interdisciplinary) โดยนำไปประยุกต์ใช้ในการผลิตสื่อด้านการแพทย์และวิทยาศาสตร์เพื่อใช้เป็นสื่อสำหรับการเรียนการสอน การวิจัย การบริการวิชาการ การสื่อสารประชาสัมพันธ์ด้านสุขภาพและวิทยาศาสตร์

ที่มา: https://media.kmutt.ac.th/medical-and-science-media/

…………..

บาลีวันละคำเสนอศัพท์และความหมายตามศัพท์พอเป็นข้อมูลเบื้องต้น อย่างน้อยเมื่อพูดหรือเขียนหรือเห็นคำว่า “เวชนิทัศน์” จะได้พอรู้ความหมายของคำ ส่วนรายละเอียดอื่น ๆ ผู้สนใจพึงศึกษาหาความรู้กันต่อไปเทอญ

…………..

ดูก่อนภราดา!

: พูดตามเขาไปได้ ก็ดูดี

: รู้ความหมายของคำที่พูดด้วย ก็ยิ่งดี

#บาลีวันละคำ (5,033) 

24-3-69 

…………………………….

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

…………………………….