มนทาทร (บาลีวันละคำ 5,060)

11 กันยายน 2026 suriyan bunthae

มนทาทร

รูปงาม แต่ความหมายไม่น่ารัก

อ่านว่า มน-ทา-ทอน

แยกศัพท์เป็น มนท + อาทร

(๑) “มนท”

ใช้ในภาษาไทยอ่านว่า มน-ทะ- เขียนแบบบาลีเป็น “มนฺท” อ่านว่า มัน-ทะ รากศัพท์มาจาก –

(ก) มนฺทฺ (ธาตุ = หลับ, ฝัน; โง่, เซอะ) + อ (อะ) ปัจจัย

: มนฺทฺ + อ = มนฺท แปลตามศัพท์ว่า –

(1) “ผู้หลับฝัน” (คือคนที่เอาแต่นอน ไม่ลุกขึ้นทำงาน หมายถึงคนเกียจคร้าน หรือคนที่ไม่มีปัญญาจะคิดอะไร เอาแต่นอนหลับเพิ่มไขมันให้ตัวเอง หมายถึงคนโง่, คนเขลา)

(2) “ผู้โง่เขลา”

(3) “ผู้หลับ” (คือไม่รับรู้อะไร มีแต่นอนหงายดิ้นไปมา หมายถึงเด็กอ่อน)

(ข) มทิ (ธาตุ = ไป, ถึง, เป็นไป; สรรเสริญ; ประมาท, มัวเมา; หลง) + อ (อะ) ปัจจัย, ลงนิคหิตอาคมที่ต้นธาตุแล้วแปลงเป็น นฺ (มทิ > มํทิ > มนฺทิ), “ลบสระหน้า” คือ อิ ที่ (ม)-ทิ (มทิ > มท) (ที่เรียกว่า “สระหน้า” เพราะ มทิ + อ : มทิ เป็นคำหน้า อ เป็นคำหลัง)

: มทิ > มํทิ > มนฺทิ > มนฺท + อ = มนฺท แปลตามศัพท์ว่า –

(1) “ผู้ถึงความเฉื่อยชา” (หมายถึงคนเกียจคร้าน, คนเชื่องช้า)

(2) “ผู้สรรเสริญแม้คนที่ไม่ควรสรรเสริญเพราะความเป็นผู้ไม่รู้” (หมายถึงคนโง่, คนเขลา)

(3) “ผู้ร่าเริงแม้ในที่ไม่ควรร่าเริง” (หมายถึงคนโง่, คนเขลา เพราะไม่รู้ว่าเมื่อไรควรทำอะไร)

(4) “ผู้ประมาทในบุญกิริยา” (หมายถึงคนโง่, คนเขลา เพราะไม่รู้ว่าควรทำความดีอย่างไร)

(5) “ผู้เอาอย่างไม่ดีของคนอื่น” (หมายถึงคนโง่, คนเขลา เพราะไม่รู้ว่าควรทำตามใคร ไม่ควรทำตามใคร)

(6) “สิ่งเป็นเหตุให้ลุ่มหลง” (หมายถึงรูปหรือเสียงที่ชวนให้รักให้ชื่นชม)

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “มนฺท” ไว้ดังนี้ –

(1) slow, lazy, indolent (ช้า, เกียจคร้าน, ขี้เกียจ)

(2) dull, stupid, slow of grasp, ignorant, foolish (โง่, ทึบ, ตื้อ, เขลา, งี่เง่า)

(3) slow, yielding little result, unprofitable (of udaka, water, with respect to fish; and gocara, feeding on fishes (ช้า, เอื่อย, ไม่ได้ประโยชน์ [พูดถึง อุทก น้ำที่เกี่ยวกับปลา; และโคจร อาหารปลา])

(4) soft, tender [with ref. to eyes], lovely, (อ่อนโยน, หวาน [พูดถึงตา], น่ารัก) เช่น “มนฺทกฺขี” having lovely [soft] eyes (มีนัยน์ตาน่ารัก [อ่อนโยน])

บาลี “มนฺท” สันสกฤตก็เป็น “มนฺท”

สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน บอกไว้ดังนี้ –

(สะกดตามต้นฉบับ)

“มนฺท : (คำวิเศษณ์) ‘มันท์, มนท์,’ ช้า, เงื่อง; โง่เขลา; อลักขี, ‘ มีเคราะห์ร้าย; ป่วย; เล็ก, น้อย; เกียจคร้าน; เมา; ชั่ว; ดื้อหรือเอาแต่ใจของตนเปนใหญ่; ต่ำ; กอปรด้วยเสมหะ; slow, tardy; stupid; unlucky; sick: little; idle; drunken; wicked; self-willed; low; phlegmatic: – (คำนาม) สถูลธี; นามพระเสาร์; นามพระยม; ความพินาศของโลก; (คำใช้ในนักษัตรวิทยา) อนิยมหรือวิธิวิโรธ; a fool; a name of Saturn; a name of Yama; destruction of the universe; (In astronomy) anomaly.”

ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“มนท-, มนท์ : (คำนาม) ดาวพระเสาร์. (คำวิเศษณ์) เฉื่อย, ช้า; อ่อนแอ; โง่เขลา; ขี้เกียจ. (ป., ส.).”

(๒) “อาทร”

ไทยอ่านว่า อา-ทอน บาลีอ่านว่า อา-ทะ-ระ รากศัพท์มาจาก อา (คำอุปสรรค = ทั่วไป, ยิ่ง) + ทรฺ (ธาตุ = เอื้อเฟื้อ, เคารพ) + อ (อะ) ปัจจัย

: อา + ทรฺ = อาทรฺ + อ = อาทร (ปุงลิงค์) แปลตามศัพท์ว่า “ความเอื้อเฟื้ออย่างยิ่ง” หมายถึง ความกลัวเกรง, ความคำนึงถึง, ความนับถือ, ความเอาใจใส่, ความเคารพ, เกียรติ (consideration of, esteem, regard, respect, reverence, honour)

ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“อาทร : (คำนาม) ความเอื้อเฟื้อ, ความเอาใจใส่, ความห่วงใย. (ป., ส.).”

มนฺท + อาทร = มนฺทาทร แปลว่า “ความเอาใจใส่ที่ย่อหย่อนอ่อนกำลัง” หมายถึง เอาใจใส่ไม่เต็มที่ = ไม่เอาใจใส่

“มนฺทาทร” บาลีอ่านว่า มัน-ทา-ทะ-ระ ใช้ในภาษาไทยเป็น “มนทาทร” อ่านว่า มน-ทา-ทอน พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“มนทาทร : (คำวิเศษณ์) ไม่เอาใจใส่, ทอดธุระ. (ส.).”

ขยายความ :

“มนทาทร” ภาษาไทยอ่านว่า มน-ทา-ทอน รูปคำงามดี เสียงก็ราบรื่นดีมาก แต่ความหมายไม่ดีเลย

หวังว่าพ่อแม่ที่นิยมหาชื่อให้ลูกหลานด้วยตัวเอง คงไม่คว้าเอาคำนี้ไปตั้งชื่อให้ลูกหลาน

และหวังว่านักตั้งชื่อก็คงไม่เผลอเอาไปตั้งเป็นชื่อให้ใครเข้า

…………..

ดูก่อนภราดา!

: มีตำแหน่งหน้าที่ แต่เฉื่อยชา ก็ไม่น่ารัก