ปริภูต (บาลีวันละคำ 5,059)
ปริภูต
ภูตที่น่ารู้จัก
อ่านว่า ปะ-ริ-พูด
“ปริภูต” บาลีอ่านว่า ปะ-ริ-พู-ตะ รากศัพท์มาจาก ปริ (คำอุปสรรค = รอบ) + ภู (ธาตุ = เบียดเบียน, ดูหมิ่น) + ต ปัจจัย
: ปริ + ภู = ปริภู + ต = ปริภูต (ปะ-ริ-พู-ตะ) แปลตามศัพท์ว่า “ผู้อันเขาดูหมิ่น” หมายถึง ผู้ถูกดูหมิ่น
พจนานุกรม บาลี-อังกฤษ แปล “ปริภูต” ว่า treated with contempt, disregarded, despised (ดูหมิ่น, ดูแคลน, ดูถูก)
“ปริภูต” เป็นรูปคำกิริยากิตก์ อดีตกาล ใช้เป็นกริยาก็ได้ เป็นคุณศัพท์ก็ได้ ใช้ในความหมายทั้งกระทำกับผู้อื่น (ดูหมิ่น, ดูแคลน, ดูถูก) ทั้งถูกผู้อื่นกระทำ (ถูกดูหมิ่น, ถูกดูแคลน, ถูกดูถูก)
“ปริภูต” ถ้าเป็นกริยาสามัญ คือกิริยาอาขยาต ปัจจุบันกาล เอกวจนะ ปฐมบุรุษ (ประธานเป็นผู้ที่ถูกพูดถึง) มีรูปเป็น “ปริภวติ” (ปะ-ริ-พะ-วะ-ติ) และ “ปริโภติ” (ปะ-ริ-โพ-ติ) แปลว่า “ย่อมดูหมิ่น”
พจนานุกรม บาลี-อังกฤษ แปล “ปริภวติ” ว่า to treat with contempt, to neglect, despise (ปฏิบัติอย่างดูถูก, ละเลย, ดูหมิ่น)
ขยายความ :
“ปริภูต” เป็นรูปคำบาลี แต่ใช้เป็นคำไทยได้ในรูปเดียวกัน
บาลีอ่านว่า ปะ-ริ-พู-ติ
ไทยอ่านว่า ปะ-ริ-พูด
มักใช้ในความหมายว่า ถูกดูหมิ่น
คำว่า “ปริภูต” ยังไม่ได้เก็บไว้ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554
คำว่า “ปริภูต”
เขียนไม่ยาก = ป-ริ-ภู-ต
อ่านไม่ยาก = ปะ-ริ-พูด
เข้าใจความหมายได้ไม่ยาก = ถูกดูหมิ่น
ขอฝากไว้ในวงวรรณอีกคำหนึ่ง
…………..
แถม :
ปริภูโต มุทุ โหติ
อติติกฺโข จ เวรวา
เอตญฺจ อุภยํ ญตฺวา
อนุมชฺฌํ สมาจเร ฯ
อ่อนนัก ก็ถูกดูหมิ่น
แข็งนัก ก็ถูกมองเป็นศัตรู
รู้ความจริงทั้งสองนี้แล้ว
ควรวางตนแต่พอเหมาะพอดี
ที่มา: มหาปทุมชาดก ทวาทสนิบาต พระไตรปิฎกเล่ม 27 ข้อ 1703
…………..
ดูก่อนภราดา!
: มิตร มีเป็นร้อยก็ยังน้อยเกินไป
: ศัตรู คนเดียวก็มากเกินไป
#บาลีวันละคำ (5,059)
19-4-69
…………………………….
…………………………….
