วันทำบุญครบกี่วันของผู้ตาย (บาลีวันละคำ 1,599)

วันทำบุญครบกี่วันของผู้ตาย

ใช้คำเรียกอย่างไร

ผู้เขียนบาลีวันละคำได้เห็นภาพถ่ายเอกสาร “หมายกำหนดการพระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศล” ใช้คำเรียกดังนี้ –

ทรงบำเพ็ญพระราชกุศลสัตตมวาร (๗ วัน)

ทรงบำเพ็ญพระราชกุศลปัณรสมวาร (๑๕ วัน)

ทรงบำเพ็ญพระราชกุศลปัญญาสมวาร (๕๐ วัน)

ทรงบำเพ็ญพระราชกุศลสัตมวาร (๑๐๐ วัน)

ศัพท์ที่ควรรู้ก่อน คือ “” และ “วาร” ที่อยู่ท้ายคำ

(๑) “” (มะ) เป็นปัจจัย ใช้ประกอบเข้าข้างท้ายศัพท์สังขยา

สังขยา” คือคำที่ใช้เรียกจำนวน มี 2 ชนิด คือ –

(1) “ปกติสังขยา” คือคำบอกจำนวนของสิ่งที่นับ เช่น (ภาษาไทย) “5 คน”

“5” คือปกติสังขยา

(2) “ปูรณสังขยา” คือคำบอกเฉพาะลำดับของสิ่งที่นับ เช่น “คนที่ 5”

“ที่ 5” คือปูรณสังขยา

” (มะ) เป็นปัจจัย ใช้ประกอบเข้าข้างท้ายศัพท์ปกติสังขยาทำให้เป็นปูรณสังขยา เช่น –

ปญฺจ = 5

ปญฺจ = ที่ 5

(๒) “วาร

บาลีอ่านว่า วา-ระ รากศัพท์มาจาก วรฺ (ธาตุ = ผูก, พัน, มัด) + ปัจจัย, ลบ , “ทีฆะต้นธาตุ” คือยืดเสียง อะ ที่ -(รฺ) เป็น อา (วรฺ > วาร)

: วรฺ + = วรณ > วร > วาร แปลตามศัพท์ว่า “เวลาที่ผูกไว้” หมายถึงเวลาที่กำหนดไว้ตามเหตุการณ์นั้นๆ หมายถึง วาระ, โอกาส, เวลา, คราว (turn, occasion, time, opportunity)

ความหมายของศัพท์ :

(1) “สัตต” บาลี : สตฺต (สัด-ตะ) = 7

สัตตมวาร” (สัด-ตะ-มะ-วาน) = วาระที่เจ็ด > ครบ 7 วัน

(2) “ปัณรส” บาลี : ปณฺณรส (ปัน-นะ-ระ-สะ) = 15

ปัณรสมวาร” (ปัน-นะ-ระ-สะ-มะ-วาน) = วาระที่สิบห้า > ครบ 15 วัน

(3) “ปัญญาส” บาลี : ปญฺญาส (ปัน-ยา-สะ) = 50

ปัญญาสมวาร” (ปัน-ยา-สะ-มะ-วาน) = วาระที่ห้าสิบ > ครบ 50 วัน

(4) “สัต” บาลี : สต (สะ-ตะ) = 100

สัตมวาร” (สัด-ตะ-มะ-วาน) = วาระที่ร้อย > ครบ 100 วัน

พจนานุกรมว่าอย่างไร :

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

(1) สัตมวาร : (คำนาม) วันที่ครบ ๗, วันทำบุญครบ ๗ วันของผู้ตาย.

(2) ปัณรสม– : (คำวิเศษณ์) ที่ ๑๕. (ป.).

(3) ปัญญาส– : (แบบ : คำที่ใช้เฉพาะในหนังสือ ไม่ใช่คำพูดทั่วไป) (คำวิเศษณ์) ห้าสิบ. (ป.).

(4) สตมาหะ : (คำนาม) วันที่ครบ ๑๐๐.

อภิปราย :

สัตตมวาร” (ครบ 7 วัน) เป็นการสะกดตามรูปเดิมของบาลี คือ สัตตม = สตฺตม

แต่พจนานุกรมฯ สะกดคำนี้เป็น “สัตมวาร” คือตัด ต ออกตัวหนึ่งตามหลักนิยมของไทย แต่คงอ่านเหมือนกันว่า สัด-ตะ-มะ-วาน

เมื่อสะกดเป็น “สัตมวาร” ก็ไปพ้องรูปกับ “สัตมวาร” ในเอกสาร “หมายกำหนดการพระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศล”

แต่ในเอกสารฯ “สัตมวาร” หมายถึง ครบรอบ 100 วัน ไม่ใช่ 7 วัน เพราะ 7 วันใช้ว่า “สัตตมวาร” ( 2 ตัว)

สตฺต” (7) ในบาลี เมื่อตัด ออกตัวหนึ่ง (ตามพจนานุกรมฯ) มีรูปเป็น “สต” ก็ไปพ้องรูปกับ “สต” (100) แม้จะสะกดเป็น “สัต-” ก็ไม่พ้นข้อสงสัยว่า เป็น “สัต-” 7 หรือ “สัต-” 100

อีกประการหนึ่ง ครบ 7 วันใช้ว่า “สัตมวาร” ไปแล้ว พอถึง 100 วันจะใช้คำอะไร ถ้าใช้ “สัตมวาร” (สต > สัต– = 100) ก็ซ้ำกับ 7 วัน

อาจเป็นเพราะมีปัญหาเช่นนี้ จึงเกิดคำว่า “สตมาหะ” (สะ-ตะ-มา-หะ) : สตม (ที่ 100) + อห (วัน) แทนที่จะเป็น “สัตมวาร

สตมาหะ” มีในพจนานุกรมฯ แต่ในเอกสาร “หมายกำหนดการพระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศล” ไม่ได้ใช้คำนี้

สตมาหะ” รูปคำไม่เข้าชุดกับคำอื่นๆ ที่ลงท้ายว่า “-วาร

พจนานุกรมฯ มีคำว่า “ปัณรสม-” แต่ไม่ได้เก็บคำว่า “ปัณรสมวาร

มีคำว่า “ปัญญาส-” แต่ก็ไม่ได้เก็บคำว่า “ปัญญาสมวาร

ใครจะตอบได้เด็ดขาดว่า วันทำบุญครบกี่วันของผู้ตาย ใช้คำเรียกอย่างไรจึงจะดี?

……………..

๏ กี่ชีพพระชุบเกล้า…..เป็นกาย

กี่คาบพระขจัดหาย-…..นะเหี้ยน

กี่วารกี่วันวาย…………..วางเทวษ..ลงฤๅ

กี่ชาติเกิดใหม่เที้ยร……เทิดเกล้านิรันดร์กาล๚ะ๛

ข้าพระพุทธเจ้า นาวาเอก ทองย้อย แสงสินชัย

ผู้เขียน “บาลีวันละคำ”

20-10-59

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย