ทศนิยม (บาลีวันละคำ 4,135)
![](https://dhamtara.com/wp-content/uploads/2024/07/4135-2-1024x317.jpg)
ทศนิยม
หญ้าปากคอกอีกคำหนึ่ง
อ่านว่า ทด-สะ-นิ-ยม
ประกอบด้วยคำว่า ทศ + นิยม
(๑) “ทศ”
บาลีเป็น “ทส” (บาลี ส เสือ สันสกฤต ศ ศาลา) อ่านว่า ทะ-สะ เป็นศัพท์สังขยา (คำที่ใช้นับจำนวน) แปลว่า สิบ (จำนวน 10)
โปรดสังเกตว่า “ทส” บาลีอ่านว่า ทะ-สะ ก็จริง แต่เมื่อนำมาใช้ในภาษาไทย (เป็น “ทศ” รูปสันสกฤต) เราอ่านว่า ทด ถ้ามีคำอื่นมาสมาสข้างท้าย (อย่างในที่นี้มี “นิยม” มาสมาส) เราอ่านว่า ทด-สะ- ไม่ใช่ ทะ-สะ-
(๒) “นิยม”
บาลีอ่านว่า นิ-ยะ-มะ รากศัพท์มาจาก นิ (คำอุปสรรค = เข้า, ลง) + ยมุ (ธาตุ = สงบ, ระงับ) + อ (อะ) ปัจจัย
: นิ + ยมฺ = นิยมฺ + อ = นิยม (ปุงลิงค์) แปลตามศัพท์ว่า “ข้อที่ต้องกำหนดด้วยเวลาเป็นต้น” (คือ เหตุผลที่จะนำมาใช้เป็นข้อกำหนดมีหลายอย่าง หนึ่งในหลายอย่างนั้นคือกาลเวลา)
“นิยม” ในบาลีใช้ในความหมายว่า –
(1) การสำรวม, การบังคับยับยั้ง, การฝึกฝน, การควบคุมตนเอง (restraint, constraint, training, self-control)
(2) การกำหนดแน่, ความแน่นอน, การจำกัด (definiteness, certainty, limitation)
(3) กฎธรรมชาติ, กฎของจักรวาล (natural law, cosmic order)
ความหมายของ “นิยม” ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –
“นิยม : (คำแบบ) (คำนาม) การกำหนด. (ป., ส.). (คำกริยา) ชมชอบ, ยอมรับนับถือ, ชื่นชมยินดี, ใช้ประกอบท้ายคำสมาสบางคำใช้เป็นชื่อลัทธิ เช่น ลัทธิชาตินิยม ลัทธิสังคมนิยม.”
ทศ + นิยม = ทศนิยม (ทด-สะ-นิ-ยม) แปลตามศัพท์ว่า “กำหนดด้วยสิบ” หมายถึง จำนวนที่เต็มสิบ คือครบสิบครั้งหนึ่งก็ถือว่าเป็นจำนวนเต็มสิบครั้งหนึ่ง เช่น สิบ ยี่สิบ สามสิบ สี่สิบ เป็นต้น จำนวนในระหว่างนี้ คือ 1 ถึง 9 11 ถึง 19 เป็นต้น ไม่ใช่จำนวนที่เต็มสิบ
ที่ว่ามานี้เป็นความหมายตามความเข้าใจพื้นฐานของคนทั่วไป หรือความเข้าใจแบบชาวบ้าน
แต่ความหมายทางวิชาการของ “ทศนิยม” เป็นอีกอย่างหนึ่ง ดังที่พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ดังนี้ –
“ทศนิยม : (คำนาม) จำนวนจริงในรูปเลขฐานสิบ โดยกำหนดจุดจุดหนึ่งให้ตัวเลขที่อยู่ข้างหน้าจุดแสดงจำนวนเต็ม ตัวเลขที่อยู่ข้างหลังจุดแสดงจำนวนที่เป็นส่วนของสิบ ร้อย พัน ไปเรื่อย ๆ เช่น ๘๕๖.๑๒๘ ล้านบาท หมายความว่า แปดร้อยห้าสิบหกล้านหนึ่งแสนสองหมื่นแปดพันบาท. (อ. decimal).”
คำว่า “ทศนิยม” เป็นศัพท์บัญญัติเทียบคำอังกฤษว่า decimal
พจนานุกรม สอ เสถบุตร แปล decimal เป็นไทยว่า ตามแบบทศนิยม, เลขทศนิยม
พจนานุกรมอังกฤษ-บาลี แปล decimal เป็นบาลีดังนี้:
dasabhāgika ทสภาคิก (ทะ-สะ-พา-คิ-กะ) = ประกอบด้วยจำนวนสิบ, จำนวนที่ประกอบด้วยสิบส่วน
…………..
ดูก่อนภราดา!
: มากมาจากน้อย
: ร้อยมาจากสิบ
: ทำบุญวันละน้อย
: ทำไม่ถอยคนทำก็ลอยเข้าถึงทิพย์
: ปฏิบัติธรรมวันละน้อย
: ปฏิบัติไม่ถอย กิเลสก็หลุดลอยหายลิบ
#บาลีวันละคำ (4,135)
8-10-66
…………………………….
…………………………….