อลิกวาที (บาลีวันละคำ 4,786)

อลิกวาที

สำหรับเรียกคนวจีเหลวไหล

อ่านว่า อะ-ลิ-กะ-วา-ที

ประกอบด้วยคำว่า อลิก + วาที 

(๑) “อลิก” 

อ่านว่า อะ-ลิ-กะ รากศัพท์มาจาก อลฺ (ธาตุ = ผูก) + อิก ปัจจัย

: อลฺ + อิก = อลิก แปลตามศัพท์ว่า “คำเป็นเครื่องผูกมัด” หมายถึง คำเหลาะแหละ, คำเหลวไหล, คำเท็จ 

“อลิก” เป็นคำนาม (นปุงสกลิงค์) หมายถึง การโกหก, ความเท็จ (a lie, falsehood) เป็นคำคุณศัพท์ หมายถึง หัวรั้น, เหลาะแหละ, ไม่จริง (contrary, false, untrue) 

บาลี “อลิก” สันสกฤตเป็น “อลีก”

สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน บอกไว้ดังนี้ –

(สะกดตามต้นฉบับ)

“อลีก : (คำวิเศษณ์) เท็จ; อันเปนที่ข้องขัดอารมณ์; เล็ก; false; displeasing; – (คำนาม) ความเท็จ; สิ่งข้องขัดอารมณ์; สวรรค์; หน้าผาก; falsehood; any thing displeasing; heaven; fore-head.”

(๒) “วาที” 

รากศัพท์มาจาก วทฺ (ธาตุ = กล่าว, พูด, แสดงความเห็น) + ณี ปัจจัย, ลบ ณ, ทีฆะต้นธาตุ “ด้วยอำนาจปัจจัยเนื่องด้วย ณ” (วทฺ > วาท)

: วทฺ + ณี = วทณี > วที > วาที (ปุงลิงค์) แปลตามศัพท์ว่า “ผู้กล่าว” 

หมายถึง พูดถึง, กล่าว, สอน, พูดคุย; ถือทัศนะหรือลัทธิคำสอน; ถกเถียง (speaking of, saying, asserting, talking; professing, holding a view or doctrine; arguing)

ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกความหมายไว้ดังนี้ –

“วาที : (คำนาม) ผู้พูด, ผู้กล่าว, ผู้ชี้แจง, ผู้โต้แย้ง; คนเล่นดนตรี. (ป., ส.).”

อลิก + วาที = อลิกวาที (อะ-ลิ-กะ-วา-ที) แปลว่า “ผู้กล่าวคำเหลาะแหละเป็นปกติ” หมายถึง ผู้พูดเท็จ, คนโกหก (one who tells a lie, a liar)

ขยายความ :

คำว่า “อลิกวาที” ที่น่าสนใจศึกษามีอยู่แห่งหนึ่งในพุทธภาษิตว่า สจฺเจนาลิกวาทินํ (สัจเจนาลิกะวาทินัง) หนังสือพุทธศาสนสุภาษิต เล่ม 1 แปลไว้ว่า พึงชนะคนพูดปดด้วยคำจริง

สจฺเจนาลิกวาทินํ แยกศัพท์เป็น สจฺเจน + อลิกวาทินํ 

“อลิกวาทินํ” รูปคำเดิมก็คือ “อลิกวาที” แจกด้วยวิภัตตินามที่สอง (ทุติยาวิภัตติ) เอกวจนะ ปุงลิงค์ เปลี่ยนรูปเป็น “อลิกวาทินํ” 

แปลยกศัพท์:

(ปุคฺคโล = อันว่าบุคคล

ชิเน = พึงชนะ)

อลิกวาทินํ = ซึ่งคนพูดปด

สจฺเจน = ด้วยคำจริง

ข้อความเต็มของพุทธภาษิตบทนี้เป็นดังนี้ –

…………..

อกฺโกเธน  ชิเน  โกธํ

อสาธุํ  สาธุนา  ชิเน

ชิเน  กทริยํ  ทาเนน

สจฺเจนาลิกวาทินํ.

(อักโกเธนะ  ชิเน  โกธัง

อะสาธุง  สาธุนา  ชิเน

ชิเน  กะทะริยัง  ทาเนนะ

สัจเจนาลิกะวาทินัง)

ที่มา: โกธวรรค ธรรมบท พระไตรปิฎกเล่ม 25 ข้อ 27

แปลเป็นไทยตามสำนวนของผู้เขียนบาลีวันละคำดังนี้ –

ชนะคนโกรธด้วยไม่โกรธ

ชนะคนโฉดด้วยความดี

ชนะคนตระหนี่ด้วยการให้

ชนะคนเหลวไหลด้วยสัจจะ

แปลเป็นภาษาอังกฤษดังนี้ –

Conquer anger by love, 

Conquer evil by good, 

Conquer the miser by liberality, 

Conquer the liar by truth.

(จากหนังสือ พุทธวจนะในธรรมบท โดย เสฐียรพงษ์ วรรณปก)

…………..

ดูก่อนภราดา!

: ปรารถนาสารพัดในปัถพี

: เอาไมตรีแลกได้ดังใจจง

(เพลงยาวถวายโอวาท ของสุนทรภู่)

#บาลีวันละคำ (4,786)

20-7-68

…………………………….

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

…………………………….