อานุภาพ (บาลีวันละคำ 4,902)
อานุภาพ
หญ้าปากคอกอีกคำหนึ่ง
อ่านว่า อา-นุ-พาบ
“อานุภาพ” บาลีเป็น “อานุภาว” อ่านว่า อา-นุ-พา-วะ) รากศัพท์มาจาก อนุ + ภาว
(๑) “อนุ”
อ่านว่า อะ-นุ เป็นคำอุปสรรค แปลว่า น้อย, ภายหลัง, ตาม, เนือง ๆ
พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ บอกความหมายของ “อนุ” ว่า –
(1) after, behind (ภายหลัง, ข้างหลัง)
(2) for, towards an aim, on to, over to, forward (ไปยัง, ตรงไปยังเป้าหมาย, ดำเนินต่อไป, ข้ามไปยัง, ข้างหน้า)
บางที “อนุ” สะกดเป็น “อณุ” (-ณุ ณ เณร) ใช้ในความหมายว่า เล็กน้อย, กระจ้อยร่อย, อณู, ละเอียด, ประณีต (small, minute, atomic, subtle)
ในที่นี้ “อนุ” ใช้ในความหมายว่า เนือง ๆ
(๒) “ภาว”
อ่านว่า พา-วะ รากศัพท์มาจาก ภู (ธาตุ = ไป, ถึง, บรรลุ) + ณ ปัจจัย, ลบ ณ, แผลง อู ที่ ภู เป็น โอ แล้วแปลง โอ เป็น อาว (ภู > โภ > ภาว)
: ภู + ณ = ภูณ > ภู > โภ > ภาว แปลตามศัพท์ว่า “ภาวะที่ยังผู้พร้อมมูลด้วยสิ่งนั้นให้เจริญ”
อนุ + ภาว ทีฆะ อะ ที่ อ-(นุ) เป็น อา (อนุ > อานุ)
: อนุ + ภาว = อนุภาว > อานุภาว แปลตามศัพท์ว่า “ภาวะที่ยังผู้พร้อมมูลด้วยสิ่งนั้นให้เจริญ”
วิธีสรุปความหมายจากคำแปลตามศัพท์ : อานุภาว
– “สิ่งนั้น” คือเหตุปัจจัยอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่นคุณธรรมเป็นต้น
– มีบุคคลที่มีเหตุปัจจัยเช่นนั้นพร้อมมูล
– มีภาวะอย่างหนึ่งทำให้บุคคลเช่นว่านั้นเจริญอยู่ร่ำไป
– จึงเรียก “ภาวะ” นั้นว่า “อานุภาว”
“อานุภาว” หมายถึง ความยิ่งใหญ่, ความดีเด่น, อานุภาพ, ความวิเศษ (greatness, magnificence, majesty, splendour)
บาลี “อานุภาว” ใช้ในภาษาไทยเป็น “อานุภาพ” และ “อานุภาวะ” พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ดังนี้ –
“อานุภาพ, อานุภาวะ : (คำนาม) อํานาจ, ฤทธิ์เดช, ความยิ่งใหญ่. (ป., ส.).”
พจนานุกรมฯ บอกว่าคำนี้บาลีและสันสกฤตมีรูปคำเดียวกัน สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน ที่ผู้เขียนบาลีวันละคำใช้เป็นคู่มือค้นคว้าไม่มีคำว่า “อานุภาว” แต่มีคำว่า “อนุภาว” บอกไว้ดังนี้ –
(สะกดตามต้นฉบับ)
“อนุภาว : (คำนาม) ‘อนุภาพ,’ สีหน้าหรือท่าทาง (อันเปนสิ่งแสดงอารมณ์หรือความในใจ); ความมั่นใจ, ความเชื่อ, ความรู้; look or gesture (an indication or sign of passion); firm opinion, belief, understanding.”
ควรพิจารณาเปรียบเทียบว่า “อนุภาว” ในสันสกฤตเป็นคำเดียวกับ “อานุภาว” ในบาลี หรือเป็นคนละคำกัน ผู้สนใจพึงดูเพิ่มเติมที่คำว่า “อานุภาว” ในพจนานุกรมบาลี-อังกฤษ นั้นเถิด
ขยายความ :
คำว่า “อานุภาพ” มีความหมายใกล้เคียงกับคำว่า “อิทธิพล” ซึ่งเรานิยมแปลเป็นคำอังกฤษว่า influence
พจนานุกรมอังกฤษ-บาลี แปล influence เป็นบาลีดังนี้:
(1) ānubhāva อานุภาว (อา-นุ-พา-วะ) = “ภาวะที่ยังผู้พร้อมมูลด้วยสิ่งนั้นให้เจริญร่ำไป” คือ อํานาจ, ฤทธิ์เดช, ความยิ่งใหญ่ คือที่เราใช้ว่า “อานุภาพ”
(2) pabhāva ปภาว (ปะ-พา-วะ) = “สิ่งเป็นเหตุให้เป็นคนมีเดช” คือ อํานาจ, ฤทธิ์, เดช คือที่เราใช้ว่า “ประภาพ”
(3) vasavattāpana วสวตฺตาปน (วะ-สะ-วัด-ตา-ปะ-นะ) = “การยัง-ให้เป็นไปในอำนาจ” คือ การบังคับควบคุมได้ดังใจ
(4) vasīkaroti วสีกโรติ (วะ-สี-กะ-โร-ติ, คำกริยา) = ทำให้อยู่ในอำนาจ, ทำให้ช่ำชองเชี่ยวชาญ
(5) uyyojeti อุยฺโยเชติ (อุย-โย-เช-ติ, คำกริยา) = ส่งเสริม, หนุนส่ง, หนุนหลัง
แถม :
ในหมู่ชาวพุทธ “อานุภาพ” ที่นิยมยกขึ้นมาอ้างอิงอยู่เสมอ คืออานุภาพแห่งพระรัตนตรัย คือ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์
ขอยกบทที่อ้างถึง “อานุภาพ” แห่งพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ที่เราคุ้นกันดีมาอภินันทนาการท่านทั้งปวงดังนี้ –
…………..
ภวตุ สพฺพมงฺคลํ
ขอสรรพมงคลจงมีแก่ท่าน
รกฺขนฺตุ สพฺพเทวตา
ขอเหล่าเทวดาทั้งปวงจงรักษาท่าน
สพฺพพุทฺธานุภาเวน
ด้วยอานุภาพแห่งพระพุทธเจ้าทั้งปวง
สทา โสตฺถี ภวนฺตุ เต.
ขอความสวัสดีทั้งหลายจงมีแก่ท่านทุกเมื่อ.
ภวตุ สพฺพมงฺคลํ
ขอสรรพมงคลจงมีแก่ท่าน
รกฺขนฺตุ สพฺพเทวตา
ขอเหล่าเทวดาทั้งปวงจงรักษาท่าน
สพฺพธมฺมานุภาเวน
ด้วยอานุภาพแห่งพระธรรมทั้งปวง
สทา โสตฺถี ภวนฺตุ เต.
ขอความสวัสดีทั้งหลายจงมีแก่ท่านทุกเมื่อ.
ภวตุ สพฺพมงฺคลํ
ขอสรรพมงคลจงมีแก่ท่าน
รกฺขนฺตุ สพฺพเทวตา
ขอเหล่าเทวดาทั้งปวงจงรักษาท่าน
สพฺพสงฺฆานุภาเวน
ด้วยอานุภาพแห่งพระสงฆ์ทั้งปวง
สทา โสตฺถี ภวนฺตุ เต.
ขอความสวัสดีทั้งหลายจงมีแก่ท่านทุกเมื่อเทอญ.
…………..
ดูก่อนภราดา!
: คนเมาจริง ๆ ไม่มีอานุภาพ
: คนมีอานุภาพจริง ๆ ไม่เมา
#บาลีวันละคำ (4,902)
13-11-68
…………………………….
…………………………….
