เจ้าฟ้ามงกุฎ – พระมงกุฎเกล้า (บาลีวันละคำ 4,914)

20 กุมภาพันธ์ 2026 suriyan bunthae

เจ้าฟ้ามงกุฎ – พระมงกุฎเกล้า

พระเจ้าแผ่นดินสองพระองค์

คำที่ประสงค์ในบาลีวันละคำวันนี้ คือคำว่า “มงกุฎ”

“มงกุฎ” ภาษาไทยอ่านว่า มง-กุด

บาลีเป็น “มกุฏ” อ่านว่า มะ-กุ-ตะ

โปรดสังเกตไปตั้งแต่ต้น :

ภาษาไทย มง- ก็มี ม- ก็มี

ภาษาบาลีมีแต่ ม- ไม่มี มง-

ภาษาไทย มง-กุฎ -กุฎ สะกดด้วย ฎ ชฎา

ภาษาบาลี ม-กุฏ -กุฏ สะกดด้วย ฏ ปฏัก

…………..

“มกุฏ” บาลีอ่านว่า มะ-กุ-ตะ รากศัพท์มาจาก มกิ (ธาตุ = ประดับ) + อุฏ ปัจจัย, ลบสระหน้า คือ อิ ที่ มกิ (มกิ > มก)

: มกิ > มก + อุฏ = มกุฏ (ปุงลิงค์, นปุงสกลิงค์) แปลตามศัพท์ว่า “บุคคลย่อมประดับ (ศีรษะ) ด้วยสิ่งนั่น เหตุนั้นจึงชื่อ มกุฏ” = เครื่องประดับศีรษะ

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “มกุฏ” ว่า a crest

พจนานุกรม บาลี-ไทย-อังกฤษ ฉบับภูมิพโลภิกขุ (ซึ่งใช้พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ เป็นต้นฉบับ) แปล crest ว่า เทริด, ตราที่เป็นเครื่องหมาย

คำว่า “มกุฎ” หรือ “มงกุฎ” ถ้าให้แปลเป็นอังกฤษ เรามักนึกถึงคำว่า crown แต่ในที่นี้โปรดสังเกตว่าเจ้าของภาษาอังกฤษแท้ ๆ ไม่ได้แปล “มกุฏ” ว่า crown

บาลี “มกุฏ” ในภาษาไทยใช้เป็น “มกุฎ” และ “มงกุฎ” (สะกดด้วย ฎ ชฎา)

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“มกุฎ : (คำนาม) มงกุฎ. (คำวิเศษณ์) สูงสุด, ขั้นสูง, เช่น อันกอปรด้วยลักณณษการอดุลย์ สุนทรเทพมกุฎ (ม. คำหลวง ทศพร), เจ้าก็เกิดในมกุฎเกศกรุงสีวีราษฎร์ (ม. ร่ายยาว กุมาร) (ป., ส. มกุฏ).”

ที่คำว่า “มงกุฎ” พจนานุกรมฯ บอกไว้ว่า –

“มงกุฎ : (คำนาม) เครื่องสวมพระเศียรพระมหากษัตริย์ เศียรพระพุทธรูปทรงเครื่องหรือเทวรูปเป็นต้น มีลักษณะต่าง ๆ กัน โดยปริยายใช้เรียกเครื่องประดับศีรษะที่มีลักษณะเช่นนั้น เช่น มงกุฎนางงามจักรวาล มงกุฎนางสาวไทย. (คำวิเศษณ์) สูงสุด, ยอดเยี่ยม.”

ขยายความ :

พระมหากษัตริย์ไทยสมัยรัตนโกสินทร์ที่มีคำว่า “มกุฎ – มงกุฎ” ปรากฏอยู่ในพระปรมาภิไธยมี 2 พระองค์ คือ

พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหามกุฎฯ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาวชิราวุธฯ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว

(ในที่นี้ขออนุญาตออกพระนามตามที่คุ้นกันเป็นสามัญ ไม่ได้เพ่งเล็งไปที่พระนามที่มีการเปลี่ยนแปลงในปัจจุบัน ผู้ต้องการทราบพระนามที่เป็นปัจจุบันโปรดศึกษาสืบค้นในอีกส่วนหนึ่ง)

คำที่ชวนให้สับสนคือ เมื่อออกพระนามว่า “เจ้าฟ้ามงกุฎ – พระมงกุฎเกล้า” คำไหนหมายถึงพระมหากษัตริย์พระองค์ไหน?

“เจ้าฟ้ามงกุฎ” รัชกาลที่ 4 หรือรัชกาลที่ 6?

“พระมงกุฎเกล้า” รัชกาลที่ 6 หรือรัชกาลที่ 4?

ผู้เขียนบาลีวันละคำก็เคยสับสน แต่ต่อมายึดหลักจำไว้ว่า –

ถ้าออกพระนามว่า “เจ้าฟ้ามงกุฎ” มีคำว่า “เจ้าฟ้า” ไม่มีคำว่า “-เกล้า” หมายถึง รัชกาลที่ 4

ถ้าออกพระนามว่า “พระมงกุฎเกล้า” มีคำว่า “-เกล้า” ด้วย หมายถึง รัชกาลที่ 6

และระลึกพระราชประวัติว่า –

รัชกาลที่ 4 มีพระนามเดิมว่า “เจ้าฟ้ามงกุฎ”

รัชกาลที่ 6 มีพระนามเดิมว่า “เจ้าฟ้าวชิราวุธ” ไม่ใช่ -มงกุฎ

ที่เรียกรัชกาลที่ 4 ว่า “เจ้าฟ้ามงกุฎ” นั้น มักเป็นคำที่ฝรั่งต่างชาติเรียก แม้จะทรงเป็นพระมหากษัตริย์แล้วเขาก็ยังนิยมเรียกด้วยพระนามเดิม อันเป็นเหตุให้ผู้ที่ไม่คุ้นกับวิธีเรียกแบบนี้และไม่ทันได้สังเกตว่ากำลังกล่าวถึงรัชกาลไหน มักเข้าใจพลาดไปว่า “เจ้าฟ้ามงกุฎ” ที่เรียกนั้นหมายถึงรัชกาลที่ 6

…………..

“เจ้าฟ้ามงกุฎ” = พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4

“พระมงกุฎเกล้า” = พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6

…………..

วันที่ 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 สวรรคต

…………..

ดูก่อนภราดา!

: เกิดมาก็มีแผ่นดินอยู่สบาย

: จนหลายคนนึกไม่ได้ว่าใครทำให้เรามีแผ่นดินอยู่สบาย

#บาลีวันละคำ (4,914)

25-11-68