สัมพัจฉรันต์ (บาลีวันละคำ 4,950)

สัมพัจฉรันต์

ฝากไว้ในวงวรรณอีกคำหนึ่ง

อ่านว่า สำ-พัด-ฉะ-รัน

แยกศัพท์เป็น สัมพัฉร + อันต์ 

(๑) “สัมพัจฉร”

บาลีเป็น “สํวจฺฉร” อ่านว่า สัง-วัด-ฉะ-ระ รากศัพท์มาจาก –

(1) สํ (คำอุปสรรค = พร้อมกัน, รวมกัน, ดี) + วสฺ (ธาตุ = อยู่) + ฉร ปัจจัย, แปลง ส ที่ (ว)-สฺ เป็น จฺ (วสฺ > วจ)

: สํ + วสฺ = สํวสฺ + ฉร = สํวสฉร > สํวจฺฉร แปลตามศัพท์ว่า “กาลเป็นที่อาศัยอยู่”

(2) สํ (คำอุปสรรค = พร้อมกัน, รวมกัน, ดี) + ว (แทนศัพท์ “วิย” = เหมือน) + สรฺ (ธาตุ = ไป, เป็นไป) + อ (อะ) ปัจจัย, แปลง ส ที่ ส-(รฺ) เป็น ฉฺ (สรฺ > ฉร), ซ้อน จฺ ระหว่าง สํว กับ สรฺ เนื่องจากแปลง ส เป็น ฉ

: สํ + ว + จฺ + สรฺ = สํวจฺสรฺ + อ = สํวจฺสร > สํวจฺฉร แปลตามศัพท์ว่า “กาลที่เป็นไปเหมือนว่าอาศัยความสืบเนื่องและความเป็นไปแห่งธรรมดานั้น ๆ”

“สํวจฺฉร” (ปุงลิงค์; นปุงสกลิงค์) หมายถึง ปี (a year) 

“สํวจฺฉร” ในภาษาไทย แปลงนิคหิตที่ สํ เป็น มฺ, แผลง ว เป็น พ จึงเป็น “สัมพัจฉร” (สำ-พัด-ฉะ-ระ)

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“สัมพัจฉร– : (คำนาม) ปี. (ป. สํวจฺฉร; ส. สํวตฺสร).”

(๒) “อันต์” 

เขียนแบบบาลีเป็น “อนฺต” อ่านว่า อัน-ตะ รากศัพท์มาจาก อมฺ (ธาตุ = ไป, ถึง, เป็นไป) + ต ปัจจัย, แปลง ม ที่สุดธาตุเป็น น (อมฺ > อนฺ)

: อมฺ > อน + ต = อนฺต (ปุงลิงค์) แปลตามศัพท์ว่า “ถึงที่สุด”

“อนฺต” ตามคำแปลนี้หมายถึง –

(1) ที่สุด, สำเร็จ, ที่หมาย (end, finish, goal)

(2) เขต, ชาย, ริม (limit, border, edge)

(3) ข้าง (side)

(4) ด้านตรงกันข้าม, ตรงกันข้าม, ตำแหน่งตรงกัน (opposite side, opposite, counterpart)

สํวจฺฉร + อนฺต = สํวจฺฉรนฺต (สัง-วัด-ฉะ-รัน-ตะ) แปลตามศัพท์ว่า “ที่สุดแห่งปี” หมายถึง วันสุดท้ายของปี

สํวจฺฉรนฺต > สมฺพจฺฉรนฺต > สัมพัฉรันต์ 

ขยายความ :

“สัมพัฉรันต์” เป็นคำที่ผู้เขียนบาลีวันละคำคิดขึ้นจากคำบาลีว่า “สํวจฺฉรนฺต” (สัง-วัด-ฉะ-รัน-ตะ) แล้วแปลงรูปเป็น “สมฺพจฺฉรนฺต” (สำ-พัด-ฉะ-รัน-ตะ) เขียนแบบไทยเป็น “สัมพัฉรันต” ต้องการให้ ต ไม่ต้องออกเสียง จึงใส่การันต์ ได้รูปเป็น “สัมพัฉรันต์” อ่านว่า สำ-พัด-ฉะ-รัน

หรือจะคืนรูปเดิมเป็น “สังวัฉรันต์” อ่านว่า สัง-วัด-ฉะ-รัน ก็ได้

เป็นอันว่า คำเดียวได้ 2 รูป –

“สัมพัฉรันต์” (สำ-พัด-ฉะ-รัน)

“สังวัฉรันต์” (สัง-วัด-ฉะ-รัน)

เหมาะสำหรับตั้งชื่อเด็กที่เกิดในวันสิ้นปี – 31 ธันวาคม มีความหมายว่า “ผู้เกิดในวันสิ้นปี” ใช้เหตุผลเดียวกับ –

เด็กเกิดวันที่ 5 ธันวาคม ตั้งชื่อว่า “วันเฉลิม”

เด็กเกิดวันวิสาขบูชา ตั้งชื่อว่า “วันวิสาข์”

เด็กเกิดวันสิ้นปี ตั้งชื่อว่า “สัมพัฉรันต์” หรือ “สังวัฉรันต์”

ความหมายว่า “ผู้เกิดในวันสิ้นปี” ใช้จินตนาการในทางมงคลก็คือ สิ้นทุกข์ สิ้นโศก สิ้นโรค สิ้นภัย อุปัทวันตรายทั้งปวงสิ้นไปไม่มีมาพ้องพาน สิ้นเรื่องร้ายสื่อความหมายว่าเป็นการเริ่มต้นเรื่องดี ๆ นามนี้จึงมีแต่สิริมงคล

“สัมพัฉรันต์” – “สังวัฉรันต์” ใช้คำบาลีตรง ๆ เต็ม ๆ ถ้าไม่ขัดข้องด้วยเกณฑ์อักษรกาลกิณีตามตำรามหาทักษา เชิญเลือกตั้งตามอัธยาศัย

ฝากไว้เป็นอภินันทนาการแด่นักตั้งชื่อทั้งหลายอีกคำหนึ่ง

…………..

ดูก่อนภราดา!

สัพพะพุทธานุภาเวนะ 

ด้วยอานุภาพแห่งพระพุทธเจ้าทั้งปวง

สัพพะธัมมานุภาเวนะ 

ด้วยอานุภาพแห่งพระธรรมทั้งปวง

สัพพะสังฆานุภาเวนะ 

ด้วยอานุภาพแห่งพระสงฆ์ทั้งปวง

สัพเพ  เต  โรคา 

สรรพโรคทั้งหลายของท่าน

สัพเพ  เต  ภะยา 

สรรพภัยทั้งหลายของท่าน

สัพเพ  เต  อันตะรายา 

สรรพอันตรายทั้งหลายของท่าน

สัพเพ  เต  อุปัททะวา 

สรรพอุปัทวะทั้งหลายของท่าน

สัพเพ  เต  ทุนนิมิตตา 

สรรพนิมิตร้ายทั้งหลายของท่าน

สัพเพ  เต  อะวะมังคะลา 

สรรพอวมงคลทั้งหลายของท่าน

วินัสสันตุ

จงพินาศไป

สทา  โสตถี  ภะวันตุ  เต. 

ขอความสวัสดีทั้งหลายจงมีแก่ท่านทุกเมื่อ เทอญ.

#บาลีวันละคำ (4,950)

31-12-68

…………………………….

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

…………………………….