สุราบาน (บาลีวันละคำ 4,960)
สุราบาน
ดูผ่าน ๆ เหมือนคำไทย
อ่านว่า สุ-รา-บาน
ประกอบด้วยคำว่า สุรา + บาน
(๑) “สุรา”
รากศัพท์มาจาก –
(1) สุร (พรานป่าชื่อ “สุระ”) + อ (อะ) ปัจจัย + อา ปัจจัยเครื่องหมายอิตถีลิงค์
: สุร + อ = สุร + อา = สุรา แปลตามศัพท์ว่า “เครื่องดื่มอันพรานป่าชื่อสุระปรุงขึ้นครั้งแรก”
(2) สุ (ธาตุ = ไหลไป, ดื่ม) + ร ปัจจัย + อา ปัจจัยเครื่องหมายอิตถีลิงค์
: สุ + ร = สุร + อา = สุรา แปลตามศัพท์ว่า (๑) “เครื่องดื่มที่ไหลไป” (๒) “เครื่องดื่มที่ยังผู้คนให้ดื่ม” (คือทำให้ติดแล้วต้องดื่มเรื่อยไป)
(3) สุร (กล้า) + อ (อะ) ปัจจัย + อา ปัจจัยเครื่องหมายอิตถีลิงค์
: สุร + อ = สุร + อา = สุรา แปลตามศัพท์ว่า “เครื่องดื่มที่ทำให้ผู้ดื่มเป็นคนกล้า”
“สุรา” หมายถึง น้ำเมาที่ต้มกลั่นแล้ว คือเหล้า เรียกทับศัพท์ว่า สุรา
พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “สุรา” ว่า drink (เครื่องดื่ม), spirituous (intoxicating) liquor (สุรา)
บาลี “สุรา” สันสกฤตก็เป็น “สุรา”
สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน บอกไว้ดังนี้ –
“สุรา : (คำนาม) เหล้า; น้ำตาลเมา; spirituous liquor; toddy.”
ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –
“สุรา : (คำนาม) เหล้า, น้ำเมาที่ได้จากการกลั่น, (มักใช้เป็นทางการ), เช่น ร้านนี้ขายแต่สุราต่างประเทศ. (ป., ส.).”
(๒) “บาน”
เขียนแบบบาลีเป็น “ปาน” (ภาษาไทย บ ใบไม้, บาลี ป ปลา) อ่านว่า ปา-นะ รากศัพท์มาจาก ปา (ธาตุ = ดื่ม) + ยุ ปัจจัย, แปลง ยุ เป็น อน (อะ-นะ)
: ปา + ยุ > อน = ปาน แปลตามศัพท์ว่า (1) “การดื่ม” (2) “อันควรดื่ม”
พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “ปาน” ว่า drink, including water as well as any other liquid (เครื่องดื่ม รวมถึงน้ำและของเหลวชนิดอื่น ๆ)
บาลี “ปาน” สันสกฤตก็เป็น “ปาน”
สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน บอกไว้ดังนี้ –
(สะกดตามต้นฉบับ)
“ปาน : (คำนาม) ‘บาน,’ การดื่ม; บานภาชน์ หรือสุราภาชน์; การรักษา, การป้องกัน; ลมปราณ, ลมหายใจออก; ผู้ต้มกลั่นหรือหม้อกลั่น; สุราหรือเครื่องดื่ม; drinking; a drinking cup or vessel; preserving, protecting; breath, breathing out or expiration; a distiller; a drink or liquor.”
ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –
“ปาน ๑, ปานะ : (คำแบบ) (คำนาม) เครื่องดื่ม, น้ำสำหรับดื่ม. (ป.).”
สุรา + ปาน = สุราปาน (สุ-รา-ปา-นะ) แปลตามศัพท์ว่า (1) “การดื่มสุรา” (2) “น้ำดื่มคือสุรา”
พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “สุราปาน” ว่า drinking strong liquor (การดื่มสุราแรง)
“สุราปาน” ใช้ในภาษาไทยเป็น “สุราบาน” (บาลี ป ปลา, ภาษาไทย บ ใบไม้) พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –
“สุราบาน : (คำนาม) การดื่มเหล้า; น้ำเหล้า.”
ขยายความ :
คำว่า “สุราบาน” รูปและเสียงดูผ่าน ๆ เหมือนคำไทย
“สุรา” เป็นคำบาลีที่เราคุ้นกันดีจนเป็นคำไทยไปแล้ว ส่วน “บาน” รูปและเสียงก็ชวนให้นึกถึงคำไทย เช่น ดอกไม้บาน เบิกบานใจ
คำว่า “สุราบาน” บางคนอาจนึกต่อไปอีกว่า ดื่มสุราแล้วชื่นบานในหัวใจ มีแต่ความสนุกสนานเบิกบานใจ
บางคนเข้าใจว่า “สุราบาน” คือ นักเลงสุรา หรือคนที่ชอบกินเหล้า
“สุราบาน” หมายถึง การดื่มเหล้า หรือน้ำเหล้า ไม่ได้หมายถึง คนที่ชอบกินเหล้า
ถ้าจะหมายถึง คนที่ชอบกินเหล้า ก็ต้องพูดเต็ม ๆ ว่า “นักเลงสุราบาน” ตรงกับคำบาลีว่า “สุราธุตฺต” (สุ-รา-ทุด-ตะ) แปลว่า “นักเลงสุรา”
…………..
ดูก่อนภราดา!
ท่านเป็นนักเลงสมัยไหน?
: นักเลงเก่า จนแค่ไหนก็ไม่ขายชาติ
: นักเลงใหม่ รวยทายาด แต่ขายทุกอย่างแม้แต่วิญญาณของตัวเอง
#บาลีวันละคำ (4,960)
10-1-69
…………………………….
…………………………….
