คุณสมบัติของผู้ให้ (บาลีวันละคำ 2,891)

คุณสมบัติของผู้ให้

เรียนธรรมะจากบาลีกันอีกสักวัน

…………..

ในภาษาบาลี เรามักพบวลีหรือกลุ่มคำที่เป็นชุดของเรื่องนั้นๆ เช่นถ้ากล่าวถึง “การกระทำที่มีผลดีมาก” ก็จะนิยมใช้คำว่า “มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส” นั่นคือถ้ามีคำว่า “มหปฺผโล” (มีผลมาก) ก็จะต้องมีคำว่า “มหานิสํโส” (มีอานิสงส์มาก) ควบกันด้วยเสมอไป

มีกลุ่มคำชุดหนึ่ง เป็นคำแสดง “คุณสมบัติของผู้ให้” หมายความว่า ผู้ที่มีจิตใจฝักใฝ่ในทาน-การให้ จะต้องมีลักษณะ มีบุคลิก หรือมีอารมณ์ประจำใจอย่างไร

ชุดของคำที่แสดงถึง “คุณสมบัติของผู้ให้” มีดังนี้

(๑) มุตฺตจาโค (มุด-ตะ-จา-โค) “ผู้มีการสละขาด

หมายถึง เมื่อให้แล้วสละแล้วก็ปล่อยมือเด็ดขาด ไม่ตามไปดู ไม่ตามไปตั้งเงื่อนไขอะไรอีก บางคนใส่บาตรหรือถวายอาหารพระแล้ว ยังตามไปดูว่าพระท่านฉันของเราหรือเปล่า ถวายของใช้ก็ยังตามไปถามว่าท่านใช้ของอิฉันหรือยัง สร้างกุฏิถวายวัดแล้วยังตามไปตั้งเงื่อนไขว่า ให้อยู่ได้เฉพาะท่านเจ้าคุณองค์นี้ ท่านมหาองค์โน้นห้ามอยู่ อย่างนี้คือขาดคุณสมบัติ “มุตฺตจาโค

(๒) ปยตปาณี (ปะ-ยะ-ตะ-ปา-นี) “มีมืออันล้างสะอาด

ตามปกติ เวลาใครจะให้อะไรใครก็ต้องใช้มือหยิบยื่นให้ ถ้าเป็นอาหารหรือของกินก็ต้องล้างมือให้สะอาดก่อนที่จะหยิบจับส่งให้ การล้างมือให้สะอาดไว้เสมอจึงเป็นสัญลักษณ์ของผู้ที่พร้อมจะให้อยู่ตลอดเวลา

(๓) โวสฺสคฺครโต (โวด-สัก-คะ-ระโต) “ยินดีที่จะเสียสละให้

หมายถึง พอใจเต็มใจที่จะเสียสละเพื่อประโยชน์สุขของผู้อื่นเสมอ ไม่หวงไว้เฉพาะตัวเอง

(๔) ยาจโยโค (ยา-จะ-โย-โค) “ผู้ควรแก่การขอ

หมายถึง มีลักษณะชวนให้เข้าไปหาแล้วเอ่ยปากขอสิ่งที่ต้องการได้ เพราะพร้อมจะสนองความต้องการของผู้ขออยู่เสมอ (บางคนอย่าว่าแต่จะให้ขออะไรเลย ให้เข้าไปหายังไม่อยากเข้า)

(๕) ทานสํวิภาครโต (ทา-นะ-สัง-วิ-พา-คะ-ระ-โต) “ยินดีในการให้และการแบ่งปันแจกจ่าย

หมายถึง พอใจเต็มใจที่จะให้ทั้งการให้เป็นส่วนบุคคล (ทาน) และการให้แก่หมู่คณะ ให้แก่สังคมเป็นส่วนรวม (สํวิภาค) บางคนพอใจจะให้แก่บุคคลเป็นส่วนตัว ไม่ชอบให้แก่ส่วนรวม บางคนชอบให้แก่ส่วนรวม แต่ไม่ชอบให้แก่ตัวบุคคล แต่ “ทานสํวิภาครโต” นี้เต็มใจเต็มที่ทั้งสองแบบ

ที่มา: เทวสูตร สังยุตนิกาย สคาถวรรค พระไตรปิฎกเล่ม 15 ข้อ 906

ทั้ง 5 คำนี้นิยมพูดเป็นชุด คือเมื่อพูดคำที่ 1 แล้ว คำที่ 2 ที่ 3 ก็จะตามมาเป็นชุดเสมอ เป็นหลักนิยมอย่างหนึ่งในภาษาบาลี

นำเสนอเป็นบาลีวันละคำพอให้รู้ความหมายเป็นพื้นฐานเบื้องต้น ผู้สนใจด้านภาษา พึงฝึกแยกศัพท์และค้นหาคำแปล ผู้สนใจด้านธรรมะ พึงศึกษาคำอธิบายขยายความโดยละเอียดต่อไปอีก

…………..

น ทเท เจ ปริคฺคาโห

ททํ เจ น ปริคฺคเห.

ดูก่อนภราดา!

: ถ้าหวง อย่าให้

: ถ้าให้ อย่าหวง

#บาลีวันละคำ (2,891)

12-5-63

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย