อารกฺขา (บาลีวันละคำ 151)

อารกฺขา

อ่านว่า อา-รัก-ขา

อารกฺขา” ประกอบด้วย อา + รกฺข (ธาตุ) มีความหมายว่า รักษา, คุ้มครอง, ป้องกัน, ดูแล, พิทักษ์, ปกป้อง, เอาใจใส่, ระมัดระวัง, สงวนไว้, เยียวยา, ให้ที่พึ่ง, ช่วยให้รอด, ควบคุม, เก็บความลับ, เอาไปเก็บไว้, ระวังมิให้…

อารกฺขา” ในระบบวิถีชีวิตของบรรพชิตมีความหมายเฉพาะว่า :

การขอความคุ้มครองจากเจ้าหน้าที่ฝ่ายบ้านเมือง” เมื่อมีผู้ปองร้าย ข่มเหง หรือถูกลักขโมยสิ่งของ หรือมีกรณีที่จำเป็นต้องใช้กำลังบังคับเป็นต้น เรียกว่า “ขออารักขา” ถือเป็นการปฏิบัติชอบตามธรรมเนียมของนักบวช แทนการลงมือปฏิบัติการเอง หรือฟ้องร้องกล่าวหา อย่างที่ชาวบ้านทำกัน เพราะหลักการของสมณะ คือ “ไม่มีเวรภัยกับใครทั้งสิ้น

คำที่อยู่ในกลุ่มเดียวกันที่มีใช้ในภาษาไทย คือ อารักขา, อารักษ์, รักษา และ รักษ์

โดยเฉพาะ “รักษ์” มีการนิยมใช้ในความหมายที่เดิมเคยใช้คำไทยว่า “รัก” (รัก : มีใจผูกพันด้วยความห่วงใย) เพื่อให้มีความหมายว่า “รักษา” เช่น รักษ์ภาษาไทย, รักษ์ป่า, รักษ์วัฒนธรรม

ชวนคิด :

รักษ์” อาจทำได้โดยไม่ต้องมีใจ “รัก

แต่ถ้า รัก” แล้วละก็ … มากกว่า “รักษ์” ก็ทำได้

บาลีวันละคำ (151)

6-10-55

อารกฺขติ ก. (พจนานุกรมศัพท์บาลี)

รักษา, คุ้มครอง, ป้องกัน, ดูแล.

รกฺขติ ก. (พจนานุกรมศัพท์บาลี)

ย่อมรักษา – ดูแล – พิทักษ์ – ปกป้อง – คุ้มครอง

รกฺขติ (บาลี-อังกฤษ)

– ป้องกัน, ให้ที่พึ่ง, ช่วยให้รอด, ปกป้องรักษา

– รักษา, ดูแล, เอาใจใส่, ควบคุม

– เก็บความลับ, เอาไปเก็บไว้, ระวังมิให้…

อารกฺข (บาลี-อังกฤษ)

(อา + รกฺข ā + rakkha) การอารักขา, การดูแล, การป้องกัน, การเอาใจใส่, การระมัดระวัง watch, guard, protection, care D ii.59; iii.289;

อารกฺขา อิต. (พจนานุกรมศัพท์บาลี) (ประมวลศัพท์)

อารักขา, การขอความคุ้มครองจากเจ้าหน้าที่ฝ่ายบ้านเมือง เมื่อมีผู้ปองร้ายข่มเหง หรือถูกลักขโมยสิ่งของ เป็นต้นเรียกว่า ขออารักขา ถือเป็นการปฏิบัติชอบตามธรรมเนียมของภิกษุแทนการฟ้องร้องกล่าวหาอย่างที่ชาวบ้านทำกัน เพราะสมณะไม่พอใจจะเป็นถ้อยความกับใครๆ

อารักขสัมปทา (ประมวลศัพท์)

ถึงพร้อมด้วยการรักษา คือรักษาทรัพย์ที่แสวงหามาได้ด้วยความหมั่น ไม่ให้เป็นอันตรายและรักษาการงานไม่ให้เสื่อมเสียไป, รู้จักเก็บออมถนอมรักษาปิดช่องรั่วไหลและคุ้มครองป้องกันภยันตราย (ข้อ ๒ ในทิฏฐธัมมิกัตถสังวัตตนิกธรรม ๔)

รักษ์, รักษา

  ก. ระวัง เช่น รักษาสุขภาพ, ดูแล เช่น รักษาทรัพย์สมบัติ, ป้องกัน เช่น รักษาบ้านเมือง, สงวนไว้ เช่น รักษาความสะอาด รักษาไมตรี; เยียวยา เช่น รักษาคนไข้. (ส.; ป. รกฺข).

อารักษ์

  น. การป้องกัน, ความคุ้มครอง, ความดูแล; เทวดาผู้พิทักษ์รักษา, มักใช้ว่า เทพารักษ์ หรือ อารักษเทวดา. (ส.; ป. อารกฺข).

อารักขา

  ก. ป้องกัน, คุ้มครอง, ดูแล. น. การป้องกัน, ความคุ้มครอง, ความดูแล. (ป.).

รัก ๒

  ก. มีใจผูกพันด้วยความห่วงใย เช่น พ่อแม่รักลูก รักชาติ รักชื่อเสียง, มีใจผูกพันด้วยความเสน่หา, มีใจผูกพันฉันชู้สาว, เช่น ชายรักหญิง, ชอบ เช่น รักสนุก รักสงบ.

รักภาษาไทย

รักษ์ภาษาไทย

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย