เถยสังวาส-ลักเพศ (บาลีวันละคำ 450)

เถยสังวาส-ลักเพศ

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2542 เก็บคำว่า “เถยสังวาส” (เถย-ยะ-สัง-วาด) และบอกความหมายไว้ว่า “ลักเพศ

เถยสังวาส” บาลีเป็น “เถยฺยสํวาส” อ่านว่า เถย-ยะ-สัง-วา-สะ

เถยฺย” มาจากศัพท์ว่า “เถน” (เถ-นะ) ที่แปลว่า “ขโมย” (คนที่เป็นขโมย)

เถยฺย” แปลตามศัพท์ว่า “ความเป็นขโมย” = การขโมย, การลัก, โจรกรรม

สํวาส” มาจาก สํ + วาส แปลตามศัพท์ว่า “การอยู่ร่วมกัน” “การอยู่ด้วยกัน” และรวมความไปถึงความสนิทสนมกัน การสมสู่อยู่กิน หรือครองคู่กันฉันผัวเมีย (ดู บาลีวันละคำ (317) 25-3-56)

เถยฺยสํวาส” จึงแปลว่า “การอยู่ร่วมโดยความเป็นขโมย” คือตัวเองไม่มีสิทธิ์ที่จะอยู่ร่วมกับเขา แต่ “ขโมย” เขามาอยู่

คำนี้ความหมายเดิมคือการปลอมตัวเข้ามาอยู่ร่วมกับสงฆ์โดยตัวเองไม่ได้เป็นพระจริง แต่นุ่งห่มแสดงตนเป็นพระ คือขโมยเพศพระมาใช้ จึงแปลว่า “ลักเพศ

ลักเพศ” พจน.42 บอกคำอ่านว่า ลัก-กะ-เพด และบอกความหมายว่า ทําหรือแต่งตัวปลอมแปลงให้ผิดไปจากเพศของตน เช่นคฤหัสถ์แต่งตัวปลอมเพศเป็นสมณะ ผู้ชายแต่งตัวเป็นผู้หญิง; (ปาก) ทํานอกลู่นอกทาง

: มองหาดีที่เราเป็นให้เห็นประจักษ์

: เป็นแบบลักเพศเป็นไม่เห็นขำ

: ดีที่เป็นเป็นที่ดีอยู่ที่กรรม

: เป็นแล้วทำหน้าที่อย่าดีแต่เป็น

————————–

(บางส่วนจากคำถามของพระคุณท่าน Thanakorn Hamngoen)

บาลีวันละคำ (450)

8-8-56

เถยฺย (บาลี-อังกฤษ)

การขโมย

(เถยฺยํ วุจฺจติ เถนภาโว – อ.วิมาน))

เถยฺยสํวาสก ผู้ปลอมตัวอยู่ร่วมกับภิกษุ

เถยฺย นป.(พจนานุกรมศัพท์บาลี)

ความเป็นขโมย, การลัก, โจรกรรม.

เถยฺยสํวาส ป.

การปลอมตัวเข้ามาอยู่ร่วมกับสงฆ์

เถยฺยสํวาสก ค.

ผู้อยู่ร่วมโดยความเป็นขโมย, ผู้ลักเพศ.

สํวาส ป.

การอยู่ร่วม.

สํวาส (บาลี-อังกฤษ)

การอยู่ด้วยกัน, การอยู่ร่วมกัน,

ความสนิทสนม

การอยู่กินด้วยกัน, การร่วมประเวณี

สํวาส ป.(พจนานุกรมศัพท์บาลี)

การอยู่ร่วม.

สังวาส (ประมวลศัพท์)

ธรรมเป็นเครื่องอยู่ร่วมกันของสงฆ์ ได้แก่การทำสังฆกรรมร่วมกัน สวดปาฏิโมกข์ร่วมกัน มีสิกขาบทเสมอกัน เรียกง่ายๆ ว่าทำอุโบสถ สังฆกรรมร่วมกัน คือ เป็นพวกเดียวกัน อยู่ด้วยกันได้ มีฐานะและสิทธิเสมอกัน อยู่ด้วยกันได้; ในภาษาไทย ใช้หมายถึงร่วมประเวณี ด้วย

ลักเพศ (ประมวลศัพท์)

 [ลัก-กะ-เพด] แต่งตัวปลอมเพศ เช่นไม่เป็นภิกษุ แต่นุ่งห่มผ้าเหลือง แสดงตัวเป็นภิกษุ

สังวาส

 ธรรมเป็นเครื่องอยู่ร่วมกันของสงฆ์ ได้แก่การทำสังฆกรรมร่วมกัน สวดปาฏิโมกข์ร่วมกัน มีสิกขาบทเสมอกัน เรียกง่ายๆ ว่าทำอุโบสถ สังฆกรรมร่วมกัน คือ เป็นพวกเดียวกัน อยู่ด้วยกันได้ มีฐานะและสิทธิเสมอกัน อยู่ด้วยกันได้; ในภาษาไทย ใช้หมายถึงร่วมประเวณี ด้วย

เถย-

  [เถยยะ-] น. ความเป็นขโมย (มักใช้นําหน้าสมาส). (ป. เถยฺย).

เถยจิต

  น. จิตประกอบด้วยความเป็นขโมย, จิตคิดขโมย. (ป. เถยฺยจิตฺต).

เถยเจตนา

  น. เจตนาในทางเป็นขโมย, ความตั้งใจจะขโมย. (ป. เถยฺยเจตนา).

เถยสังวาส

  น. ลักเพศ. (ป. เถยฺยสํวาส).

ลักเพศ

  [ลักกะเพด] ก. ทําหรือแต่งตัวปลอมแปลงให้ผิดไปจากเพศของตน เช่นคฤหัสถ์แต่งตัวปลอมเพศเป็นสมณะ ผู้ชายแต่งตัวเป็นผู้หญิง; (ปาก) ทํานอกลู่นอกทาง เช่นดื่มนํ้าทางหูถ้วย.

ถี

  (แบบ) น. หญิง. (ป.).

สังวาส

  น. การอยู่ด้วยกัน, การอยู่ร่วมกัน; การร่วมประเวณี.ก. ร่วมประเวณี, มักใช้ว่า ร่วมสังวาส หรือ เสพสังวาส. (ป., ส. สํวาส).

Thanakorn Hamngoen

๑๘ มิ.ย.๕๖

โยมอ.ศัพท์ว่าเถยฺย กับ ถี มันมาจากที่เดียวกันรึป่าวครับ

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย