คจฺฉามิ (บาลีวันละคำ 4,086)
![](https://dhamtara.com/wp-content/uploads/2024/05/4086-2-1024x317.jpg)
คจฺฉามิ
หญ้าปากคอกอีกคำหนึ่ง
อ่านว่า คัด-ฉา-มิ
“คจฺฉามิ” เป็นคำกริยาอาขยาตในภาษาบาลี (กริยา บาลีใช้เป็น กิริยา)
คำว่า “อาขยาต” อ่านว่า อา-ขะ-หฺยาด พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –
“อาขยาต : (คำวิเศษณ์) กล่าวแล้ว. (คำนาม) ชื่อคำกริยาประเภทหนึ่งในไวยากรณ์บาลีและสันสกฤต ประกอบด้วย ธาตุ วิภัตติ กาล บท พจน์ บุรุษ วาจก ปัจจัย เพื่อเป็นเครื่องหมายบอกเนื้อความให้ชัดเจน เช่น กโรติ = ย่อมกระทำ ประกอบด้วย กรฺธาตุ ติวิภัตติ ปัจจุบันกาล ปรัสสบท เอกพจน์ ปฐมบุรุษ กัตตุวาจก โอปัจจัย. (ป., ส.).”
……………..
“คจฺฉามิ” รากศัพท์ตามสูตรก็คือ คมฺ (ธาตุ = ไป, ถึง) + อ (อะ) ปัจจัยประจำหมวด ภู ธาตุ + มิ วัตตมานาวิภัตติ อุตตมบุรุษ, แปลง คมฺ เป็น คจฺฉฺ, ทีฆะ อะ ที่ (คจฺ)-ฉฺ เป็น อา (คจฺฉฺ > คจฺฉา) ด้วยอำนาจ มิ วิภัตติ
: คมฺ + อ = คม + มิ = คมมิ > คจฺฉมิ > คจฺฉามิ แปลว่า “ย่อมไป” “ย่อมถึง” “จะไป” “จะถึง”
ขยายความ :
“คจฺฉามิ” แปลว่า “ย่อมไป” “ย่อมถึง”
ถามว่า ใครไป ใครถึง?
ส่วนประกอบพิ้นฐานของข้อความที่เป็นประโยค ก็คือ ต้องมี “ประธาน” และ “กิริยา” (กริยา)
ในที่นี้มีกิริยาแล้ว คือ “คจฺฉามิ” ไม่มีประธานปรากฏตัวอยู่ แต่สามารถรู้ได้จาก “บุรุษ” ที่กิริยานั่นเอง
“คจฺฉามิ” เป็นอุตตมบุรุษ คือตัวผู้พูด
“บุรุษ” ในไวยากรณ์บาลีมี 3 บุรุษ คือ –
1 ปฐมบุรุษ = ผู้หรือสิ่งที่ถูกพูดถึง (he she it)
2 มัชฌิมบุรุษ (มัธยมบุรุษ) = ผู้ที่เราพูดด้วย (you)
3 อุตตมบุรุษ (อุดมบุรุษ) = ตัวผู้พูด (I)
ดังนั้น เมื่อถามว่า “คจฺฉามิ” (ย่อมไป, ย่อมถึง) ใครไป ใครถึง? คำตอบก็คือ “ข้าพเจ้า” หรือคำบาลีว่า “อหํ” เป็นผู้ไป ผู้ถึง
สรุปว่า –
……………..
คจฺฉามิ เป็นคำกริยา (หรือกิริยา) และเป็นตัวบ่งบอกถึง “ประธาน” ในประโยคด้วย ทั้งนี้เพราะ –มิ ที่ คจฺฉามิ เป็นคำบังคับให้ต้องขึ้น “อหํ” (อะหัง) เป็นประธานแม้จะไม่มีคำว่า “อหํ” ปรากฏอยู่ก็ตาม
สูตรง่ายๆ:
……………..
คำกริยาลงท้าย –มิ ประธานต้องเป็น “อหํ” (I) (เอกพจน์)
คำกริยาลงท้าย –มะ ประธานต้องเป็น “มยํ” (We) (พหูพจน์)
……………..
ที่ว่ามานี้เป็นการสอนบาลีแบบรวบรัด ยังไม่ถึงขั้นเข้าใจ แต่พอให้มองออก เมื่อเห็น “คจฺฉามิ” พอจะมองออกว่าอะไรเป็นอะไร
“คจฺฉามิ” ที่เราคุ้นกันมากที่สุด อยู่ในไตรสรณคมน์ คือ –
พุทฺธํ สรณํ คจฺฉามิ
ธมฺมํ สรณํ คจฺฉามิ
สงฺฆํ สรณํ คจฺฉามิ.
พุทฺธํ สรณํ คจฺฉามิ แปลทีละศัพท์ ดังนี้ –
อหํ อันว่าข้าพเจ้า (เป็นสูตรหรือกฎอีกอย่างหนึ่ง ประธานในประโยค เวลาแปลโดยพยัญชนะนิยมเหน็บคำว่า “อันว่า” เข้าไปด้วย)
คจฺฉามิ ย่อมถึง
พุทฺธํ ซึ่งพระพุทธเจ้า
สรณํ ว่าเป็นที่พึ่งที่ระลึก
……………..
ได้ความเฉพาะคำแปลว่า –
ข้าพเจ้า ย่อมถึง ซึ่งพระพุทธเจ้า ว่าเป็นที่พึ่งที่ระลึก
แปลรวมความว่า –
ข้าพเจ้าขอถึงพระพุทธเจ้าว่าเป็นที่พึ่ง
……………..
แปล “พุทฺธํ” ได้ประโยคหนึ่ง ต่อไป “ธมฺมํ” และ “สงฺฆํ” ก็แปลได้ด้วย เพราะใช้สูตรเดียวกัน
แต่โปรดทราบว่า ภาษาบาลีไม่ได้มีเพียงขั้นแปลออกหรือแปลได้ ยังมีขั้นทำความเข้าใจในถ้อยคำหรือข้อความที่แปลนั้นได้ถูกต้องอีกด้วย
และที่สูงขึ้นไปอีกขั้นหนึ่งก็คือ เอาความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องนั้นไปปฏิบัติ คือลงมือกระทำให้เกิดผลที่พึงประสงค์
แถม :
ผู้ประสงค์จะหาความรู้บาลีนอกหลักสูตร สามารถตามไปอ่านได้ที่ลิงก์ข้างล่างนี้
………………………………..
เรียนบาลีแบบใช้งานในชีวิตประจำวัน (๐๐๑)
………………………………..
ดูก่อนภราดา!
: จำไว้ให้ดี ว่า “คจฺฉามิ” คำนี้แปลว่าอะไร
: ในอนาคตอันไม่ไกล ท่านอาจถูกยมบาลลองภูมิ
(ตามคำขอของ Chakkris Uthayophas)
#บาลีวันละคำ (4,086)
20-8-66
…………………………….
…………………………….