อาปานศาลา (บาลีวันละคำ 5,037)

อาปานศาลา

โรงสุรา หรือสถานที่จัดเลี้ยง

อ่านว่า อา-ปา-นะ-สา-ลา

ประกอบด้วยคำว่า อาปาน + ศาลา

(๑) “อาปาน”

อ่านว่า อา-ปา-นะ รากศัพท์มาจาก 

(1) อา (แทนศัพท์ อาคนฺตฺวา = มาแล้ว) + ปา (ธาตุ= ดื่ม) + ยุ ปัจจัย, แปลง ยุ เป็น อน (อะ-นะ) 

: อา + ปา = อาปา + ยุ > อน = อาปาน แปลตามศัพท์ว่า “-เป็นที่มาดื่ม”

(1) อา (แทนศัพท์ ภุสํ = แข็งขัน, มุ่งมั่น) + ปา (ธาตุ= ดื่ม) + ยุ ปัจจัย, แปลง ยุ เป็น อน (อะ-นะ) 

: อา + ปา = อาปา + ยุ > อน = อาปาน แปลตามศัพท์ว่า “-เป็นที่ตั้งใจมาดื่ม”

“อาปาน” หมายถึง การดื่ม; งานเลี้ยงสุรา, การสโมสรในการดื่ม, การเลี้ยงใหญ่; ห้องโถงสำหรับเลี้ยงอาหาร, ห้องสำหรับดื่ม (drinking; drinking party, banquet; banqueting-hall, drinking-hall) 

ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“อาปาน-, อาปานะ : (คำนาม) การดื่ม, การเลี้ยง. (ป., ส.).”

(๒) “ศาลา”

เป็นรูปคำสันสกฤต บาลีเป็น “สาลา” (สันสกฤต ศ ศาลา บาลี ส เสือ) รากศัพท์มาจาก สลฺ (ธาตุ = ไป) + ณ ปัจจัย, ลบ ณ, “ทีฆะต้นธาตุ” คือยืดเสียง อะ ที่ ส-(ลฺ) เป็น อา (สลฺ > สาล) + อา ปัจจัยเครื่องหมายอิตถีลิงค์

: สลฺ + ณ = สลณ > สล > สาล + อา = สาลา แปลตามศัพท์ว่า “โรงเรือนเป็นที่ผู้คนไปหา”

“สาลา” หมายถึง ห้องโถง (มีหลังคาและมีฝาล้อมรอบ), ห้องใหญ่, บ้าน; เพิง, โรงสัตว์ (a large [covered & enclosed] hall, large room, house; shed, stable)

ภาษาไทยใช้ตามรูปสันสกฤตเป็น “ศาลา”

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“ศาลา : (คำนาม) อาคารทรงไทย ปล่อยโถง ไม่กั้นฝา ใช้เป็นที่พักหรือเพื่อประโยชน์การงานอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น ศาลาวัด ศาลาที่พัก ศาลาท่านํ้า, โดยปริยายหมายถึงอาคารหรือสถานที่บางแห่ง ใช้เพื่อประโยชน์การงานอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น ศาลาพักร้อน ศาลาสวดศพ. (ส.; ป. สาลา).”

อาปาน + สาลา = อาปานสาลา > อาปานศาลา

ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“อาปานศาลา : (คำนาม) ห้องเครื่องดื่ม. (ส.).”

ขยายความ : 

ในคัมภีร์พบศัพท์ว่า “อาปานมณฺฑล” = บริเวณหรือเขตที่กำหนดให้เป็นที่ดื่ม และ “อาปานภูมิ” = พื้นที่ที่จัดไว้เป็นที่ดื่ม

ในขณะที่เขียนนี้ยังไม่พบศัพท์ว่า “อาปานสาลา” 

“อาปานมณฺฑล” “อาปานภูมิ” และ “อาปานสาลา” ตามรูปศัพท์หมายถึงสถานที่ซึ่งจัดไว้สำหรับเลี้ยงอาหารและเครื่องดื่ม หรือเข้าใจง่าย ๆ ว่า สถานที่จัดเลี้ยง อาจเลี้ยงเฉพาะเครื่องดื่ม หรือเลี้ยงเฉพาะอาหาร หรือเลี้ยงทั้งอาหารและเครื่องดื่มก็ได้ อาจเป็นที่สาธารณะ คือคนทั้งหลายสามารถเข้าไปใช้บริการ (และจ่ายค่าอาหาร+เครื่องดื่ม) หรือเป็นสถานที่จัดไว้เฉพาะสมาชิกก็ได้

เป็นอันยืนยันว่า บริการร้านอาหารและเครื่องดื่ม มีมาแล้วตั้งแต่โบราณกาล

…………..

ดูก่อนภราดา!

: จงดื่มเมื่อกระหาย

: อย่าดื่มเมื่ออยาก

#บาลีวันละคำ (5,037) 

28-3-69 

…………………………….

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

…………………………….