อัคฆวิทยา (บาลีวันละคำ 5,061)

อัคฆวิทยา

จะรู้คุณค่าไปเพื่ออะไร

อ่านว่า อัก-คะ-วิด-ทะ-ยา

ประกอบด้วยคำว่า อัคฆ + วิทยา 

(๑) “อัคฆ” 

เขียนแบบบาลีเป็น “อคฺฆ” อ่านว่า อัก-คะ รากศัพท์มาจาก อคฺฆฺ (ธาตุ = มีค่า; บูชา) + อ (อะ) ปัจจัย

: อคฺฆฺ + อ = อคฺฆ 

“อคฺฆ” ในบาลีใช้ในความหมายดังนี้ –

(1) แปลตามศัพท์ว่า “ภาวะที่มีค่า” (ปุงลิงค์) หมายถึง ราคา, ค่า, มูลค่า (price, value, worth)

(2) แปลตามศัพท์ว่า “เครื่องบูชา” (นปุงสกลิงค์) หมายถึง ของที่ให้แขก (an oblation made to a guest)

บาลี “อคฺฆ” สันสกฤตเป็น “อรฺฆ”

สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน บอกไว้ดังนี้ – 

(สะกดตามต้นฉบับ)

“อรฺฆ : (คำนาม) ราคา; วิธีบูชา; cost or price; mode of worship; – (สกรรมกริยา) มีราคา, เปนราคา, มีมูลค่า; be cost, to be worth.”

ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 ไม่ได้เก็บคำนี้เป็น “อัคฆ” แต่เก็บไว้เป็น “อรรฆ” และ “อรรฆย์” บอกไว้ว่า – 

(1) อรรฆ : (คำนาม) ค่า, ราคา. (ส. อรฺฆ; ป. อคฺฆ).

(2) อรรฆย์ : (คำวิเศษณ์) มีค่า, มีราคา; ควรยกย่อง. (ส. อรฺฆฺย; ป. อคฺฆิย).

ในที่นี้สะกดเป็น “อัคฆ” ตามรูปบาลี

(๒) “วิทยา”

บาลีเป็น “วิชฺชา” อ่านว่า วิด-ชา รากศัพท์มาจาก วิทฺ (ธาตุ = รู้) + ณฺย ปัจจัย, ลบ ณฺ, แปลง ทฺย (คือ (วิ)-ทฺ + (ณฺ)-ย) เป็น ชฺช + อา ปัจจัยเครื่องหมายอิตถีลิงค์

: วิทฺ + ณฺย = วิทฺณย > วิทฺย > วิชฺช + อา = วิชฺชา แปลตามศัพท์ว่า “ธรรมชาติที่รู้” หรือ “ตัวรู้” หมายถึง ความรู้, ปัญญาหยั่งรู้ (knowledge; transcendental wisdom) 

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “วิชฺชา” ว่า science, study, higher knowledge (วิทยาศาสตร์, การศึกษา, ความรู้ชั้นสูง)

บาลี “วิชฺชา” สันสกฤตเป็น “วิทฺยา” 

โปรดสังเกตว่า ในขั้นตอนการกลายรูปของบาลี เป็น “วิทฺย” ก่อนแล้วจึงเป็น “วิชฺช”

สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน บอกไว้ว่า –

“วิทฺยา : (คำนาม) วิทยา, พุทธิ; ศึกษา; ศาสตร์; พระทุรคาเทวี; ต้นไม้; มายาคุฏิกา; ยาเม็ดวิเศษหรือลูกอมอันสำเร็จด้วยเวทมนตร์ ใส่ปากบุทคลเข้าไปอาจจะบันดาลให้บุทคลขึ้นสวรรค์หรือเหาะได้; knowledge; learning; science; the goddess Durgā; a tree; a magical pill, by putting which in to the mouth a person has the power of ascending to heaven or traversing the air.”

อย่างไรก็ตาม ในคัมภีร์บาลี คำว่า “วิชฺชา” มักใช้ในความหมายเฉพาะ คือหมายถึงญาณปัญญาที่บรรลุได้ด้วยการฝึกจิต 

“วิชฺชา” ถ้าคงรูปบาลี ในภาษาไทยใช้ว่า “วิชา” (ตัด ช ออกตัวหนึ่ง)

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“วิชา : (คำนาม) ความรู้, ความรู้ที่ได้ด้วยการเล่าเรียนหรือฝึกฝน, เช่น วิชาภาษาไทย วิชาช่าง วิชาการฝีมือ. (ป. วิชฺชา; ส. วิทฺยา).”

“วิชา” ตามความหมายในภาษาไทย ตรงกับคำว่า “สิปฺป” (สิบ-ปะ) ที่เราเอามาใช้ว่า “ศิลปะ” 

“สิปฺป” ในบาลีหมายถึง ความสามารถที่จะกระทำการอย่างใดอย่างหนึ่งให้เป็นผลสำเร็จได้ กล่าวอีกนัยหนึ่งว่า ทำได้ทำเป็นไม่ว่าจะในเรื่องอะไร นั่นแหละคือ “สิปฺป–ศิลปะ” หรือ “วิชา” ตามที่เข้าใจกันในภาษาไทย

“วิทยา” ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“วิทยา : (คำนาม) ความรู้, มักใช้ประกอบกับคำอื่น เช่น วิทยากร วิทยาคาร จิตวิทยา สังคมวิทยา. (ส.).”

อคฺฆ + วิชฺชา = อคฺฆวิชฺชา > อัคฆวิทยา (อัก-คะ-วิด-ทะ-ยา) แปลว่า “วิชาว่าด้วยสิ่งที่มีคุณค่า” 

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 ไม่ได้เก็บคำว่า “อัคฆวิทยา” ไว้ แม้แต่คำว่า “อัคฆ” ก็ไม่ได้เก็บ 

คำนี้พจนานุกรมฯ เก็บไว้เป็น “อรรฆ” แต่คำว่า “อรรฆวิทยา” ก็ไม่ได้เก็บไว้เช่นกัน

ขยายความ : 

“อัคฆวิทยา” เป็นชื่อสาขาวิชาหนึ่งในประเภทวิชาปรัชญาของสำนักธรรมศาสตร์และการเมือง ราชบัณฑิตยสภา

ราชบัณฑิตยสภาเป็นส่วนราชการที่เรียกชื่ออย่างอื่นและมีฐานะเป็นกรม ซึ่งไม่สังกัดสำนักนายกรัฐมนตรี กระทรวง หรือทบวง ตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน 

ราชบัณฑิตยสภาแบ่งงานทางวิชาการออกเป็น 3 สำนัก คือ –

(1) สำนักธรรมศาสตร์และการเมือง

(2) สำนักวิทยาศาสตร์

(3) สำนักศิลปกรรม

ปัจจุบัน สำนักธรรมศาสตร์และการเมืองมีประเภทวิชาทั้งหมด 12 ประเภทวิชา 

1 ใน 12 นั้น คือ ประเภทวิชาปรัชญา แบ่งออกเป็น 4 สาขาวิชา คือ –

1. อภิปรัชญา

2. ญาณวิทยาและตรรกศาสตร์

3. อัคฆวิทยา

4. ศาสนศาสตร์

ข้อมูลภาพรวมโดย AI บอกความหมายของ “อัคฆวิทยา” ไว้ดังนี้ –

…………..

อัคฆวิทยา หรือ คุณวิทยา (Axiology) คือสาขาหนึ่งของปรัชญาที่มุ่งศึกษาเกี่ยวกับ “คุณค่า” (Value) หรือค่านิยม ทั้งในแง่ของความดี ความงาม และความจริง โดยพิจารณาว่าอะไรคือสิ่งที่มีค่า เกณฑ์การประเมินค่าคืออะไร และคุณค่าเหล่านั้นมีอยู่จริงหรือไม่ แบ่งเป็น 2 สาขาหลัก คือ จริยศาสตร์ (ความดี) และ สุนทรียศาสตร์ (ความงาม)

…………..

และเมื่อป้อนคำว่า “อรรฆวิทยา” ข้อมูลภาพรวมโดย AI บอกไว้ดังนี้ –

…………..

อรรฆวิทยา (Axiology) หรือ คุณวิทยา คือสาขาหนึ่งของปรัชญาที่ศึกษาเกี่ยวกับ “คุณค่า” (Value) ค่านิยม และความหมายของสิ่งต่างๆ โดยเน้นการประเมินค่ามากกว่าข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์ แบ่งออกเป็น 2 สาขาหลักคือ จริยศาสตร์ (คุณค่าความดี/ผิดชอบ) และ สุนทรียศาสตร์ (คุณค่าความงาม/ศิลปะ) เพื่อกำหนดบรรทัดฐานของสิ่งที่ควรจะเป็น

…………..

ความหมายของคำว่า “อัคฆวิทยา” และ “อรรฆวิทยา” ตามสำนวนอธิบายของข้อมูลภาพรวมโดย AI ต่างกันหรือเหมือนกันอย่างไร โปรดเปรียบเทียบดูตามอัธยาศัยเถิด อาจเป็นแนวทางประเมินศักยภาพของ AI ได้ทางหนึ่งว่าควรแก่การเชื่อถือได้มากน้อยเพียงไร

หวังว่าท่านทั้งหลายคงพอจะรู้ที่ไปที่มาของ “อัคฆวิทยา” บ้างแล้วตามสมควร

…………..

ดูก่อนภราดา!

: จงสร้างคุณค่าให้แก่สังคมที่เราอาศัยอยู่

: อย่าคิดแต่จะเลือกอยู่ในสังคมที่เห็นคุณค่าของเรา

#บาลีวันละคำ (5,061) 

21-4-69 

…………………………….

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

…………………………….