ประวีณ (บาลีวันละคำ 5,065)
ประวีณ
คำที่กลายความหมาย
“ประวีณ” อ่านว่า ปฺระ-วีน บาลีเป็น “ปวีณ” อ่านว่า ปะ-วี-นะ รากศัพท์มาจาก ป (แทนศัพท์ “ปกฏฺฐ” = ดียื่ง) + วีณา (พิณ) + ณ ปัจจัย, ลบ ณ และสระหน้า คือ อา ที่ (วี)-ณา (วีณา > วีณ)
: ป + วีณา = ปวีณา + ณ = ปวีณาณ > ปวีณา > ปวีณ (ปุงลิงค์) แปลตามศัพท์ว่า “ผู้มีพิณดีที่สุด” (คือเชี่ยวชาญเรื่องดีดพิณ)
พจนานุกรม บาลี-อังกฤษ แปล “ปวีณ” ว่า clever, skilful (ฉลาด, ช่ำชอง, ชำนาญ)
บาลี “ปวีณ” สันสกฤตเป็น “ปฺรวีณ”
สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน บอกไว้ว่า –
(สะกดตามต้นฉบับ)
“ปฺรวีณ : (คำวิเศษณ์) ‘ประวีณ,’ จตุร, เปศลมติ, โกวิท, มีปัญญา, เฉลียวฉลาด, คงแก่เรียน; skilful, clever, conversant or acquainted by study.”
ภาษาไทยใช้อิงสันสกฤตเป็น “ประวีณ” พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –
“ประวีณ : (คำวิเศษณ์) ฉลาด, มีฝีมือดี. (ส. ปฺรวีณ; ป. ปวีณ).”
ขยายความ :
“ประวีณ” แปลตามศัพท์ว่า “ผู้มีพิณดีที่สุด” ไขความว่า เชี่ยวชาญเรื่องดีดพิณ
จากเชี่ยวชาญเรื่องดีดพิณ ความหมายขยายออกไปเป็นเชี่ยวชาญเรื่องอื่น ๆ ด้วย
ในที่สุด ใครฉลาด เชี่ยวชาญไม่ว่าเรื่องใด ๆ ก็เรียกว่า “ประวีณ” ทั้งหมด โดยไม่ได้นึกถึงเรื่องดีดพิณอันเป็นต้นเหตุที่มาของคำนี้
ในภาษาไทยของเรา ก็มีคำที่กลายความหมายไปแบบเดียวกันนี้ เช่น “กล้วย” เป็นผลไม้ที่กินง่าย จนพูดกันว่า ง่ายเหมือนปลอกกล้วย หรือ “ปลอกกล้วยเข้าปาก” และ “เรื่องกล้วย ๆ” หมายถึง ง่าย สะดวก
“ประวีณ” ผู้มีพิณดีที่สุด กลายเป็น “ฉลาด, ช่ำชอง, ชำนาญ”
“กล้วย” ผลไม้ชนิดหนึ่ง กลายเป็น “ง่าย สะดวก”
…………..
ดูก่อนภราดา!
: นี่คำเดียวเจียวยังกลายเป็นหลายกล
: ก็แล้วคนหรือจะมิกลายเป็นหลายใจ
#บาลีวันละคำ (5,065)
25-4-69
…………………………….
…………………………….
