ลาภสักการะ (บาลีวันละคำ 741)

ลาภสักการะ

อ่านว่า ลาบ-สัก-กา-ระ

บาลีเขียนเป็น “ลาภสกฺการ” อ่านว่า ลา-พะ-สัก-กา-ระ

ประกอบด้วย ลาภ + สกฺการ

“ลาภ” รากศัพท์มาจาก ลภฺ (ธาตุ = ได้) + ณ ปัจจัย, ทีฆะต้นธาตุ ล เป็น ลา

: ลภฺ > ลาภ + ณ = ลาภ

คำว่า “ลาภ” แปลตามศัพท์ว่า การได้, ของที่ได้ เรานิยมพูดทับศัพท์ว่า ลาภ

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “ลาภ” ว่า receiving, getting, acquisition, gain, possession (การรับ, การได้, การได้มา, กำไร, สิ่งที่ได้มา, สมบัติ)

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า

“ลาภ : (คำนาม) สิ่งที่มักจะได้มาโดยไม่คาดคิด. (ป., ส. ลาภ ว่า ของที่ได้, การได้, กําไร)”

“สกฺการ” รากศัพท์มาจาก ส < สกฺกจฺจํ (= เคารพ, ให้ความสำคัญ) + กรฺ (ธาตุ = ทำ) + ณ ปัจจัย, ซ้อน ก, ทีฆะต้นธาตุ ก เป็น กา

: ส > สกฺ + กรฺ > การ = สกฺการ

“สกฺการ” แปลตามศัพท์ว่า “อาการที่ทำด้วยความเคารพ” ใช้ในความหมายว่า การเคารพ, การนับถือ, เครื่องสักการะ

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “สกฺการ” ว่า hospitality, honour, worship (การต้อนรับ, การให้เกียรติ, การเคารพสักการะ)

พจน.54 บอกไว้ว่า –

“สักการ-, สักการะ : (คำกริยา) บูชาด้วยสิ่งหรือเครื่องอันพึงบูชา เช่น ดอกไม้ ธูป เทียน, บางทีก็ใช้เข้าคู่กับคำ บูชา เป็น สักการบูชา”

โปรดสังเกตว่า ในบาลี “สกฺการ” เป็นคำนาม ไม่ใช่คำกริยา

ลาภ + สกฺการ = ลาภสกฺการ > ลาภสักการะ แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งของที่ได้และความเคารพนับถือ”

ตามหลักภาษาต้องอ่านว่า ลา-พะ-สัก-กา-ระ แต่นิยมพูดตามสะดวกปากว่า ลาบ-สัก-กา-ระ คำเก่าเขียนเป็น “ลาภสักการ” ออกเสียงว่า ลาบ-สะ-กาน ก็มี

คำว่า “ลาภสกฺการ” มีใช้ทั่วไปในคัมภีร์ พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปลคำนี้ว่า gain and honour (ในที่นี้ภาษาอังกฤษอาจช่วยให้มองภาพได้กว้างกว่าภาษาไทย)

ในหมู่คนทั่วไป อาจไม่ค่อยคุ้นกับคำนี้ แต่ในวงการศาสนาและลัทธิความเชื่อต่างๆ ถ้าเอ่ยคำว่า “ลาภสักการะ” จะเป็นที่รู้เข้าใจกันเป็นอันดีว่าหมายถึง ผลประโยชน์อันเกิดจากความนับถือเลื่อมใส บางทีก็หมายถึงผลประโยชน์ที่ได้รับอันเนื่องมาจากการได้อยู่ในสถานะนั้นๆ

เช่น “พอได้เป็นรัฐบาล ลาภสักการก็ไหลมาเทมา”

สรุปความหมายสั้นๆ ในภาษาไทย “ลาภสักการะ” หมายถึงผลประโยชน์นั่นเอง

: คนใจมาร ปล่อยให้ลาภสักการนำไปสู่หายนะ

: คนใจพระ ใช้ลาภสักการนำไปสู่วิวัฒนา

#บาลีวันละคำ (741)

29-5-57

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย