สุภาษิต (บาลีวันละคำ 1,725)

สุภาษิต

อย่างไรเรียกว่าพูดดี

อ่านว่า สุ-พา-สิด

สุภาษิต” บาลีเขียน “สุภาสิต” อ่านว่า สุ-พา-สิ-ตะ ประกอบด้วย สุ + ภาสิต

(๑) “สุ

เป็นคำอุปสรรค (คำที่ใช้ประกอบข้างหน้าคำนามหรือกริยาให้มีความหมายยักเยื้องออกไป) นักเรียนบาลีแปลกันว่า ดี, งาม, ง่าย

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แสดงความหมายของ “สุ-” ไว้ว่า well, happily, thorough (ดี, อย่างมีสุข, ทั่วถึง)

(๒) “ภาสิต

อ่านว่า พา-สิ-ตะ รากศัพท์มาจาก ภาสฺ (ธาตุ = พูด) + อิ อาคมท้ายธาตุ + ปัจจัย

: ภาสฺ + อิ + = ภาสิต แปลตามศัพท์ว่า “คำที่พึงพูด

ภาสิต” ตามรูปศัพท์เป็นคำกริยาอดีตกาล (past participle) กรรมวาจก แปลว่า “(คำ อันเขา) กล่าวแล้ว” หมายถึง คำหรือเรื่องราวที่ถูกกล่าว, พูด, เอ่ย (spoken, said, uttered)

แต่ “ภาสิต” สามารถใช้เป็นคำนามก็ได้ด้วย แปลว่า คำพูด, ถ้อยคำ (speech, word)

สุ + ภาสิต = สุภาสิต แปลตามศัพท์ว่า “อันเขากล่าวแล้วดี” หมายถึง พูดดี (well spoken) หรือคำกล่าวที่ดี (good words)

ในภาษาไทยใช้ตามรูปสันสกฤตเป็น “สุภาษิต

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

สุภาษิต : (คำนาม) ถ้อยคําหรือข้อความที่กล่าวสืบต่อกันมาช้านานแล้ว มีความหมายเป็นคติสอนใจ เช่น รักยาวให้บั่น รักสั้นให้ต่อ นํ้าเชี่ยวอย่าขวางเรือ. (ส.; ป. สุภาสิต ว่า ถ้อยคําที่กล่าวดีแล้ว).”

…………..

อย่าไรจึงเรียกว่า “สุภาษิต:

องค์ประกอบของคำพูดที่จะเรียกได้ว่าเป็น “สุภาษิต” ตามมาตรฐานของพระพุทธศาสนามี 5 ประการ คือ –

(1) กาเลน  จ  ภาสิตา  โหติ = พูดถูกกาลเทศะ

(2) สจฺจา  จ  ภาสิตา  โหติ = พูดเรื่องจริง

(3) สณฺหา  จ  ภาสิตา  โหติ = พูดสุภาพเรียบร้อย

(4) อตฺถสญฺหิตา  จ  ภาสิตา  โหติ = พูดเรื่องมีสาระประโยชน์

(5) เมตฺตจิตฺเตน  จ  ภาสิตา  โหติ = พูดด้วยน้ำใจแห่งมิตร

…………..

ดูก่อนภราดา!

: สุภาษิต มีไว้เพื่อทำ

: มิใช่เพื่อจำเอาไปพูด

23-2-60

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย