จาตุมฺมหาราช (บาลีวันละคำ 201)

จาตุมฺมหาราช

อ่านว่า จา-ตุม-มะ-หา-รา-ชะ

(ภาษาบาลีใช้แบบไม่ซ้อน มฺ คือเป็น “จาตุมหาราช” ก็มี)

ภาษาไทยใช้ว่า “จาตุมหาราช” (ม ม้า ตัวเดียว) อ่านว่า จา-ตุ-มะ-หา-ราด หรือ จา-ตุม-มะ-หา-ราด ก็ได้

จาตุมหาราช” ประกอบด้วย จตุ + มหาราช

จตุ” แปลว่า สี่ (จำนวน 4) เมื่อประสมกับคำอื่นแปลงตามกฎไวยากรณ์เป็น “จาตุ”

มหาราช” แปลตามศัพท์ว่า “พระราชาผู้ใหญ่

จตุ (จาตุ) + มหาราช เป็น “จาตุมหาราช” หมายถึงท้าวมหาราชสี่, เทวดาผู้รักษาโลกในสี่ทิศ, ท้าวโลกบาลทั้งสี่

และถ้าเป็น “จาตุมหาราชิก” หรือ “จาตุมหาราชิกา” ก็เป็นชื่อสวรรค์ชั้นแรกแห่งสวรรค์ 6 ชั้น มีเทวดาผู้ใหญ่ 4 องค์ร่วมกันปกครอง เรียกว่า “ท้าวจาตุมหาราช” หรือ “ท้าวจตุโลกบาล” (–จะ-ตุ-โลก-กะ-บาน)

ท้าวจาตุมหาราช คือ –

1. ท้าวธตรฐ จอมภูต หรือจอมคนธรรพ์ ครองทิศตะวันออก

2. ท้าววิรุฬหก จอมกุมภัณฑ์ ครองทิศใต้

3. ท้าววิรูปักษ์ จอมนาค ครองทิศตะวันตก

4. ท้าวกุเวร หรือ เวสสวัณ หรือ เวสสุวัณ จอมยักษ์ ครองทิศเหนือ

ท้าวจาตุมหาราชนั้นอยู่ภายใต้การบังคับบัญชาของพระอินทร์ มีหน้าที่รายงานสภาพความเป็นไปของสังคมมนุษย์ต่อพระอินทร์

เรื่องท้าวจาตุมหาราชนี้เป็นความเชื่อความเห็นของคน จะมีจริงหรือไม่จริง ก็ได้ข้อคิดว่า เทวดาที่เราคิดว่าใหญ่แล้ว ก็ยังมีนายใหญ่ขึ้นไปอีก

เพราะฉะนั้น : ถึงจะใหญ่ไป 4 ทิศ แต่ต้องระวังอย่าให้ผิดที่

บาลีวันละคำ (201)

25-11-55

จาตุมหาราช (ประมวลศัพท์)

ท้าวมหาราชสี่, เทวดาผู้รักษาโลกในสี่ทิศ, ท้าวโลกบาลทั้งสี่คือ

๑. ท้าวธตรฐ จอมภูต หรือจอมคนธรรพ์ ครองทิศตะวันออก

๒. ท้าววิรุฬหก จอมกุมภัณฑ์ ครองทิศใต้

๓. ท้าววิรูปักษ์ จอมนาค ครองทิศตะวันตก

๔. ท้าวกุเวร หรือ เวสสวัณ จอมยักษ์ ครองทิศเหนือ

จาตุมหาราชิกา (ประมวลศัพท์)

สวรรค์ชั้นที่ ๑ มีมหาราช ๔ องค์ เป็นประธาน ปกครองประจำทิศทั้ง ๔, ท้าวมหาราช ๔ นั้นอยู่ภายใต้การบังคับบัญชาของท้าวสักกะ (พระอินทร์) เช่น มีหน้าที่รายงานสภาพความเป็นไปของสังคมมนุษย์แก่หมู่เทพชั้นดาวดึงส์ในสุธรรมสภาเป็นประจำ ถ้าทัพอสูรรุกผ่านด่านเบื้องต้นใกล้เข้ามา ท้าวมหาราช ๔ ก็ทำหน้าที่ไปรายงานต่อพระอินทร์; ดู จาตุมหาราช, อินทร์

จาตุมหาราช

  น. ชื่อสวรรค์ชั้นแรกแห่งสวรรค์ ๖ ชั้น ได้แก่ จาตุมหาราชหรือจาตุมหาราชิกหรือจาตุมหาราชิกา ดาวดึงส์ ยามา ดุสิต นิมมานรดี และปรนิมมิตวสวัตดี มีท้าวจาตุมหาราชทั้ง ๔ ผู้รักษาโลกในทิศทั้ง ๔ ร่วมกันปกครอง, จาตุมหาราชิก หรือ จาตุมหาราชิกา ก็ว่า; เรียกหัวหน้าเทวดาผู้มีหน้าที่รักษาโลกในทิศทั้ง ๔ ว่า ท้าวจาตุมหาราช คือ ๑. ท้าวธตรฐ จอมภูตหรือจอมคนธรรพ์ รักษาโลกด้านทิศบูรพาหรือทิศตะวันออก ๒. ท้าววิรุฬหก จอมเทวดาหรือจอมกุมภัณฑ์ รักษาโลกด้านทิศทักษิณหรือทิศใต้ ๓. ท้าววิรูปักษ์ จอมนาค รักษาโลกด้านทิศประจิมหรือทิศตะวันตก ๔. ท้าวกุเวร จอมยักษ์ รักษาโลกด้านทิศอุดรหรือทิศเหนือ, จตุโลกบาล หรือ จัตุโลกบาล ก็ว่า.

จาตุมหาราชิก, จาตุมหาราชิกา

  น. ชื่อสวรรค์ชั้นแรกแห่งสวรรค์ ๖ ชั้น ได้แก่ จาตุมหาราชหรือจาตุมหาราชิกหรือจาตุมหาราชิกา ดาวดึงส์ ยามา ดุสิต นิมมานรดี และปรนิมมิตวสวัตดี มีท้าวจาตุมหาราชทั้ง ๔ ผู้รักษาโลกในทิศทั้ง ๔ ร่วมกันปกครอง, จาตุมหาราช ก็ว่า.

ดูโพสในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย