เอหิปัสสิโก (บาลีวันละคำ 3,332)

เอหิปัสสิโก

สวดได้ ก็ควรแปลได้ด้วย

อ่านว่า เอ-หิ-ปัด-สิ-โก

เอหิปัสสิโก” เขียนแบบบาลีเป็น “เอหิปสฺสิโก” รูปคำเดิมเป็น “เอหิปสฺสิก” อ่านว่า เอ-หิ-ปัด-สิ-กะ แยกศัพท์เป็น เอหิ + ปสฺส + อิก ปัจจัย 

(๑) “เอหิ” 

อ่านว่า เอ-หิ เป็นคำกริยาอาขยาต กัตตุวาจก มัธยมบุรุษ (ประธานเป็นผู้ที่เราพูดด้วย) เอกพจน์ รากศัพท์มาจาก อา (คำอุปสรรค = ทั่ว, ยิ่ง, กลับความ) + อิ (ธาตุ = ไป) + (อะ) ปัจจัย + หิ ปัญจมีวิภัตติ, แปลง อา กับ อิ เป็น เอ 

: อา + อิ = เอ + = เอ + หิ = เอหิ แปลตามศัพท์ว่า “(อันว่าท่าน) จงมา” เป็นคำบอกเชิญว่า จงมา, มานี่ (come, come here)

(๒) “ปสฺส” 

อ่านว่า ปัด-สะ เป็นคำกริยาอาขยาต กัตตุวาจก มัธยมบุรุษ (ประธานเป็นผู้ที่เราพูดด้วย) เอกพจน์ รากศัพท์มาจาก ทิสฺ (ธาตุ = ดู) + (อะ) ปัจจัย + หิ ปัญจมีวิภัตติ, แปลง ทิสฺ เป็น ปสฺส, ลบ หิ วิภัตติ

: ทิสฺ > ปสฺส + = ปสฺส + หิ = ปสฺสหิ > ปสฺส แปลตามศัพท์ว่า “(อันว่าท่าน) จงดู” 

(1) เอหิ + ปสฺส = เอหิปสฺส 

(2) เอหิปสฺส + อิก = เอหิปสฺสิก 

อธิบายขยายความ :

เอหิปสฺสิก” เป็นคำพิเศษ คือเอาคำกริยา 2 คำ คือ “เอหิ” = จงมา กับ “ปสฺส” = จงดู มาใช้อย่างคำนามโดยวิธีสมาสกันเป็น “เอหิปสฺส” แปลว่า “ท่านจงมา จงดู” = ท่านจงมาดู 

แล้วลง อิก ปัจจัย เป็น “เอหิปสฺสิก” เพื่อทำให้เป็นคำวิเศษณ์ หรือคุณศัพท์ คือคำขยายความ ภาษาวากยสัมพันธ์บาลีเรียกว่า “วิเสสนะ”

เอหิปสฺสิก” เป็นวิเสสนะหรือคำขยายความของ “ธมฺม” (พระธรรม) “ธมฺม” เป็นปุงลิงค์ แจกด้วยวิภัตตินามที่หนึ่ง (ปฐมาวิภัตติ) เอกพจน์ เปลี่ยนรูปเป็น “ธมฺโม” “เอหิปสฺสิก” จึงเปลี่ยนรูปตามเป็น “เอหิปสฺสิโก

เอหิปสฺสิโก  ธมฺโม” แปลว่า “พระธรรมเป็นสิ่งที่ควรกล่าวกะผู้อื่นว่าท่านจงมาดูเถิด

ขยายความว่า พระธรรมควรเรียกให้มาดู คือ เชิญชวนให้มาชม เหมือนของดีวิเศษที่ควรป่าวร้องให้มาดู หรือท้าทายต่อการพิสูจน์ เพราะเป็นของจริงและดีจริง 

คัมภีร์วิสุทธิมรรคอธิบายเชิงอุปมาว่า –

คนที่กำมือเปล่าๆ ไว้ ไม่อาจจะเรียกใครๆ ให้มาดูของในกำมือได้ เพราะในกำมือไม่มีของอะไรจะให้ดู

คนที่กำอุจจาระไว้ แม้ในกำมือจะมีของที่กำไว้ ก็ไม่อาจจะเรียกใครๆ ให้มาดูได้ เพราะอุจจาระเป็นสิ่งที่ไม่น่าดูและย่อมไม่มีใครปรารถนาจะดู 

แต่พระธรรมที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้วเป็นสิ่งที่มีอยู่จริงและเป็นสิ่งที่ควรดูจริงๆ คือควรมาศึกษาและปฏิบัติตามจริงๆ ดังนี้ พระธรรมจึงชื่อว่า “เอหิปสฺสิโก” = เป็นสิ่งที่ควรกล่าวกะผู้อื่นว่าท่านจงมาดูเถิด

…………..

ดูก่อนภราดา!

: “ธรรมของพระพุทธเจ้า” มีอเนกอนันต์เต็มขนาด

: สาวกไม่จำเป็นต้องประกาศ “ธรรมของข้าพเจ้า”

#บาลีวันละคำ (3,332)

27-7-64 

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น