กัลยาณมิตร (บาลีวันละคำ 400)

กัลยาณมิตร

อ่านว่า กัน-ลฺยา-นะ-มิด

บาลีเขียน “กลฺยาณมิตฺต” อ่านว่า กัน-ลฺยา-นะ-มิด-ตะ (กลฺยา-ออกเสียง ละ นิดหนึ่ง)

กลฺยาณมิตฺต” ประกอบด้วย กลฺยาณ + มิตฺต

กลฺยาณ” แปลตามรากศัพท์ว่า “สิ่งที่ถึงความปราศจากโรค” (นึกเทียบ-ป่วย แล้วหายป่วย คืออะไร) “สิ่งที่ทำให้สำเร็จประโยชน์

กลฺยาณ” มีความหมายว่า ความดี, ความงาม, ความประเสริฐ, มีคุณธรรมดี

มิตฺต” แปลตามศัพท์ว่า “ผู้รักใคร่กัน” “ผู้ใส่เข้าข้างใน (คือเก็บความลับไว้ได้)” “ผู้ผูกคนอื่นไว้ในตน” ความหมายที่เข้าใจกันคือ มิตร (ทับศัพท์ตามรูปสันสกฤต), เพื่อน

พจน.42 บอกไว้ว่า “มิตร : เพื่อนรักใคร่คุ้นเคย เช่น มิตรแท้ มิตรเทียม ฉันมิตร

กลฺยาณมิตฺตกัลยาณมิตร” ความหมายทั่วไปคือ เพื่อนที่ดี, มิตรมีคุณธรรม, มิตรแท้; ความหมายเฉพาะในทางธรรมคือ ผู้แนะนำในทางศีลธรรม, ที่ปรึกษาทางธรรม

ท่านว่า กัลยาณมิตรเปรียบเหมือนรุ่งอรุณแห่งความดีงาม

เมื่อเห็นแสงเงินแสงทอง ก็บอกได้ว่าอีกไม่นานจะสว่าง ฉันใด

เมื่อได้คนดีเป็นกัลยาณมิตร ก็บอกได้ว่า อีกไม่นานความดีงามจะเกิดมี ฉันนั้น

ดูก่อนชาว facebook :

ถามตัวเองว่า เราเป็นกัลยาณมิตรของ “เพื่อน” หรือเปล่า ?

————–

(ตามคำถามของ Yalorda Suksuwan)

บาลีวันละคำ (400)

19-6-56

มิตฺต = มิตร, เพื่อน (ศัพท์วิเคราะห์)

ผู้รักใคร่กัน

ผู้ใส่เข้าข้างใน คือเก็บความลับไว้ได้

ผู้อันเพื่อนใส่เข้าในความลับทุกอย่าง หมายถึงคนที่เพื่อนบอกความลับให้รู้

ผู้ผูกคนอื่นไว้ในตน

กลฺยาณมิตฺต

๑ เพื่อนที่ดี, มิตรมีคุณธรรม, มิตรแท้ (มีความซื่อสัตย์, มีคุณธรรม, มีการศึกษา, มีใจอารีและปัญญา he is said to “have faith, be virtuous, learned, liberal and wise”;) ตรงกันข้ามกับ ปาปมิตฺต

๒ ผู้แนะนำในทางศีลธรรม, ที่ปรึกษาทางธรรม (พระพุทธเจ้าทรงเป็นกัลยาณมิตรชนิดยอดเยี่ยม, พระอรหันต์องค์อื่นๆ ก็สามารถเป็นเช่นนั้นได้)

มิตฺต ป.(พจนานุกรมศัพท์บาลี)

เพื่อน, มิตร.

มิตรแท้

มิตรด้วยใจจริง มี ๔ พวก ได้แก่

๑. มิตรอุปการะ มีลักษณะ ๔ คือ

        ๑. เพื่อนประมาท ช่วยรักษาเพื่อน

        ๒. เพื่อนประมาท ช่วยรักษาทรัพย์ของเพื่อน

        ๓. เมื่อมีภัย เป็นที่พึ่งพำนักได้

        ๔. มีกิจจำเป็น ช่วยออกทรัพย์ให้เกินกว่าที่ออกปาก

๒. มิตรร่วมสุขร่วมทุกข์ มีลักษณะ ๔ คือ

        ๑. บอกความลับแก่เพื่อน

        ๒. ปิดความลับของเพื่อน

        ๓. มีภัยอันตรายไม่ละทิ้ง

        ๔. แม้ชีวิตก็สละให้ได้

๓. มิตรแนะประโยชน์ มีลักษณะ ๔ คือ

        ๑. จะทำชั่วเสียหายคอยห้ามปรามไว้

        ๒. คอยแนะนำให้ตั้งอยู่ในความดี

        ๓. ให้ได้ฟังได้รู้สิ่งที่ไม่เคยได้รู้ได้ฟัง

        ๔. บอกทางสุขทางสวรรค์ให้

๔. มิตรมีน้ำใจ มีลักษณะ ๔ คือ

        ๑. เพื่อนมีทุกข์ พลอยทุกข์ด้วย

        ๒. เพื่อนมีสุข พลอยดีใจ

        ๓. เขาติเตียนเพื่อน ช่วยยับยั้งแก้ให้

        ๔. เขาสรรเสริญเพื่อน ช่วยพูดเสริมสนับสนุน;

ดู คิหิวินัย

มิตร, มิตร-

  [มิด, มิดตฺระ-] น. เพื่อนรักใคร่คุ้นเคย เช่น มิตรแท้ มิตรเทียม ฉันมิตร. (ส.; ป. มิตฺต).

ดูโพสในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย