ยานี (บาลีวันละคำ 3,636)

ยานี

น่าจะมาจากบาลีว่ากระไร

อ่านว่า ยา-นี

คำว่า “ยานี” มีเก็บไว้ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า – 

ยานี : (คำนาม) ชื่อกาพย์ชนิดหนึ่ง มี ๑๑ คํา จัดเป็น ๒ วรรค วรรคต้น ๕ คํา วรรคหลัง ๖ คํา; ชื่อเพลงหน้าพาทย์.”

พจนานุกรมฯ ไม่ได้บอกว่า “ยานี” เป็นภาษาอะไร และแปลว่าอะไร บอกแต่เพียงว่า “ชื่อกาพย์ชนิดหนึ่ง” คือที่เรียกว่า “กาพย์ยานี”

ตัวอย่าง “กาพย์ยานี” ที่ผู้เขียนบาลีวันละคำเคยฟังมาเป็นกาพย์จากเรื่อง “พระชัยสุริยา” หรือ “กาพย์พระชัยสุริยา” สำนวนของสุนทรภู่ ว่าดังนี้ –

…………..

๏ ขึ้นกกตกทุกข์ยาก……..ต้องลำบากจากเวียงชัย

มันเผือกเลือกเผาไฟ……..กินผลไม้ได้เป็นแรง๚ะ๛

…………..

โปรดนับจำนวนคำดู “วรรคต้น ๕ คํา วรรคหลัง ๖ คํา” ตรงตามที่พจนานุกรมฯ ว่าไว้

คำว่า “ยานี” ที่มาเป็นชื่อ “กาพย์ยานี” นี้ ผู้รู้ท่านลงความเห็นว่ามาจากพระสูตรที่ชื่อ “รตนสูตร” ซึ่งมีคำขึ้นต้นว่า “ยานีธ

ยานีธ” อ่านว่า ยา-นี-ทะ เกิดจากคำว่า “ยานิ” สนธิกับคำว่า “อิธ

: ยานิ + อิธ = ยานีธ

ยานิ” แปลว่า “เหล่าใด” เป็นคำขยายคำว่า “ภูตานิ” ซึ่งแปลทับศัพท์ว่า “ภูต” หมายถึง ผี ที่มักเรียกกันว่าภูตผี

ยานิ ภูตานิ” แปลว่า “ภูตผีเหล่าใด

อิธ” เป็นศัพท์จำพวก “นิบาต” แปลว่า “ใน-นี้” เช่น ในโลกนี้ ในที่นี้ ความหมายสั้นๆ ว่า “ที่นี่

ที่ผู้รู้ลงความเห็นว่า “ยานี” มาจากคำว่า “ยานีธ” ก็เพราะข้อความในรตนสูตรเป็นคาถา (บทร้อยกรอง) ที่เรียกว่า “อินทรวิเชียรฉันท์” ซึ่งมีจำนวนคำเท่ากับกาพย์ยานีของไทย

คำว่า “ยานีธ” นี่เอง ตัดมาพูดว่า “ยานี” และใช้เป็นชื่อเรียกกาพย์ชนิดหนึ่งว่า “กาพย์ยานี” เพราะมีจำนวนคำเท่ากับบทร้อยกรองในรตนสูตรที่ขึ้นว่า “ยานีธ” 

ขยายความ :

ขอนำข้อความ 2 คาถาแรกในรตนสูตรมาเสนอไว้ในที่นี้เพื่อเป็นการเจริญศรัทาและปัญญา ดังนี้

(โปรดนับจำนวนคำดูด้วย)

…………..

ยานีธะ  ภูตานิ  สะมาคะตานิ

ภุมมานิ  วา  ยานิวะ  อันตะลิกเข

สัพเพวะ  ภูตา  สุมะนา  ภะวันตุ

อะโถปิ  สักกัจจะ  สุณันตุ  ภาสิตัง ฯ

ภูตเหล่าใดประชุมกันแล้วในที่นี้ก็ดี 

หรือภุมเทวดาเหล่าใดประชุมกันแล้วในอากาศก็ดี 

ขอหมู่ภูตทั้งปวงจงเป็นผู้มีใจดี

และจงฟังภาษิตโดยเคารพเถิด 

ตัสมา  หิ  ภูตา  นิสาเมถะ  สัพเพ

เมตตัง  กะโรถะ  มานุสิยา  ปะชายะ

ทิวา  จะ  รัตโต  จะ  หะรันติ  เย  พะลิง

ตัสมา  หิ  เน  รักขะถะ  อัปปะมัตตา ฯ

ดูก่อนภูตทั้งปวง เพราะเหตุนั้นแล ท่านทั้งหลายจงตั้งใจฟัง

ขอจงแผ่เมตตาจิตไปในหมู่มนุษย์ประชาสัตว์

มนุษย์เหล่าใดทำพลีกรรมทั้งกลางวันทั้งกลางคืน 

เพราะฉะนั้นแล ท่านทั้งหลายจงรักษามนุษย์เหล่านั้นอย่าได้ละเลย

…………..

ดูก่อนภราดา!

: คนกับภูตยังพูดกันรู้เรื่อง

: คนกับคนไม่ใช่ภูต แต่บางคนก็พูดกันไม่รู้เรื่อง

#บาลีวันละคำ (3,636)

27-5-65 

…………………………….

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

…………………………….

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *