หนุมาน (บาลีวันละคำ 606)

หนุมาน

แปลว่าอะไร

เป็นที่เข้าใจกันว่า “หนุมาน” เป็นชื่อตัวละครในเรื่องรามเกียรติ์

สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน มีคำว่า หนุมต (หะ-นุ-มะ-ตะ) หนูมต (หะ-นู-มะ-ตะ) หนุมาน (หะนุ-มา-นะ) และมีคำอธิบายว่า “นามของพญาวานรในเรื่องรามายณ the name of a monky chief in the Rāmāyaṇa”

แสดงว่า ชื่อนี้เป็น “หนุมต” ก็มี “หนูมต” ก็มี “หนุมาน” ก็มี แต่ที่เราคุ้นกันดีคือ “หนุมาน” ออกเสียงว่า หะ-นุ-มาน (โปรดสังเกต –มาน หนู สะกด ไม่ใช่ เณร)

คำอธิบายนี้บอกว่า หนุมาน เป็นใคร แต่ไม่ได้บอกว่าคำว่า “หนุมาน” แปลว่าอะไร

ตามประวัติของหนุมานมีกล่าวไว้ว่า วันหนึ่ง เห็นพระอาทิตย์แรกขึ้น ก็คิดว่าเป็นผลไม้สุก จึงจะเข้าไปกิน พระอินทร์ห้ามก็ไม่ฟัง พระอินทร์จึงขว้างสายฟ้าเข้าใส่ หนุมานตกลงมาจากฟ้า กระแทกพื้น คางหัก สำนวนหนึ่งว่า พระอินทร์ใช้วัชระขว้างใส่ขากรรไกรหนุมาน

ตามเรื่องดังกล่าว สรุปได้ว่า คำว่า “หนุมาน” มีความหมายเกี่ยวกับคาง หรือขากรรไกร

ในภาษาบาลี –

หนุ” (หะ-นุ) แปลว่า คาง, ขากรรไกร (ฝรั่งแปลคำนี้ว่า the jaw)

มต” (มะ-ตะ, คำกริยาและคุณศัพท์) แปลว่า (1) คิด, เข้าใจ, พิจารณา (2) ตาย

มาน” (มา-นะ) แปลว่า (1) ความถือตัว, ความหยิ่ง, ความยโส (pride, conceit, arrogance) (2) เกียรติ, การนับถือ (honour, respect) (3) เครื่องวัด, เครื่องตวงชนิดหนึ่ง (a certain measure)

หนุ + มต = หนุมต หรือ หนุ + มาน = หนุมาน คำแปลที่พอจะเข้ากับเรื่องก็คือ “พิจารณาคาง” “นับถือคาง” “วัดคาง” หรือลากเข้าความว่า “เกือบตายเพราะขากรรไกร

อนึ่ง คำว่า “หนุ” ประกอบกับคำว่า “สีห” (สี-หะ = ราชสีห์) เป็น “สีหหนุ” (สี-หะ-หะ-นุ โปรดสังเกต หีบ สองตัว) เป็นมหาบุรุษลักษณะข้อหนึ่ง แปลว่า “มีคางเหมือนราชสีห์” (having a jaw like a lion) คือโค้งดุจวงพระจันทร์

กษัตริย์ศากยวงศ์พระองค์หนึ่ง มีพระนามว่า “พระเจ้าสีหหนุ” เป็นพระราชบุตรของพระเจ้าชยเสนะ เป็นพระราชบิดาของพระเจ้าสุทโธทนะ เป็นพระอัยกาของพระพุทธเจ้า

กษัตริย์กัมพูชาที่คนไทยรู้จักพระนามเป็นอย่างดี คือ “พระเจ้านโรดม สีหนุ” คำว่า “สีหนุ” (ห หีบ ตัวเดียว) ก็น่าจะมาจาก “สีหหนุ” นั่นเอง เนื่องจากมีเสียง “-หะ-” ซ้อนกันสองคำ เวลาออกเสียงจึงถูกกลืนหายไปคำหนึ่งแล้วลดรูปลงมาเขียนเป็น “สีหนุ

: หนุมานคือลิง แต่ชื่อจริงมีความหมายว่า “ขากรรไกร”

อันลิงค่างกลางป่าจับมาหัด

สารพัดสมใจนึกเพราะฝึกฝน

เราทั้งหลายประเสริฐเกิดเป็นคน

ถ้าฝึกตนไม่ได้ก็อายลิง

——————–

(ตอบคำถามท่าน Navyblue Abhakara ตามมีตามได้)

12-1-57

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย