บาจก – บาจิกา (บาลีวันละคำ 4,697)

บาจก – บาจิกา

หน้าตาแปลก ๆ

อ่านว่า บา-จก / บา-จิ-กา

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า – 

(1) บาจก : (คำแบบ) (คำนาม) พ่อครัว, แม่ครัว ใช้ว่า บาจิกา. (ป. ปาจก).

(2) บาจิกา : (คำแบบ) (คำนาม) แม่ครัว. (ป. ปาจิกา). (ดู บาจก).

หมายเหตุ: “คำแบบ” หมายถึง คำที่ใช้เฉพาะในหนังสือ ไม่ใช่คำพูดทั่วไป

พจนานุกรมฯ บอกว่า –

“บาจก” คำบาลีเป็น “ปาจก” 

“บาจิกา” คำบาลีเป็น ปาจิกา

(๑) “ปาจก”

อ่านว่า ปา-จะ-กะ รากศัพท์มาจาก ปจฺ (ธาตุ = หุง, ต้ม; สุก) + ณฺวุ ปัจจัย, แปลง ณฺวุ เป็น อก (อะ-กะ), ทีฆะต้นธาตุ “ด้วยอำนาจปัจจัยเนื่องด้วย ณ” คือ อะ ที่ ป-(จฺ) เป็น อา (ปจฺ > ปาจ)

: ปจฺ + ณฺวุ > อก = ปจก > ปาจก (ปา-จะ-กะ) แปลตามศัพท์ว่า “ผู้หุง” หมายถึง ผู้ปรุงอาหาร, พ่อครัว (one who cooks, a cook)

บาลี “ปาจก” สันสกฤตก็เป็น “ปาจก”

สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน บอกไว้ดังนี้ –

(สะกดตามต้นฉบับ)

“ปาจก : (คำนาม) สิ่งซึ่งทำให้สุก; สิ่งซึ่งหุงต้มหรือปรุงแต่ง; ไฟ; สูปการ; ยาชูกำลัง; what produces maturity; what cooks or dresses; fire; a cook; a tonic, a medicine which gives vigour to the system;- (คำวิเศษณ์) อันย่อยยาหาร; digestive, promoting digestion.”

“ปาจก” ใช้ในภาษาไทยเป็น “บาจก” (บา-จก)

(๒) “ปาจิกา”

อ่านว่า ปา-จิ-กา รากศัพท์มาจาก ปจฺ (ธาตุ = หุง, ต้ม; สุก) + ณฺวุ ปัจจัย, แปลง ณฺวุ เป็น อก (อะ-กะ), ทีฆะต้นธาตุ “ด้วยอำนาจปัจจัยเนื่องด้วย ณ” คือ อะ ที่ ป-(จฺ) เป็น อา (ปจฺ > ปาจ) + อา ปัจจัยเครื่องหมายอิตถีลิงค์ และลง อิ อาคมหน้า อา 

: ปจฺ + ณฺวุ > อก = ปจก > ปาจก + อิ + อา = ปาจิกา (ปา-จิ-กา) แปลตามศัพท์ว่า “หญิงผู้หุง” หมายถึง หญิงผู้ปรุงอาหาร, แม่ครัว 

“ปาจิกา” ใช้ในภาษาไทยเป็น “บาจิกา” (บา-จิ-กา)

“บาจก – บาจิกา” ในภาษาไทยมีความหมายอย่างไร ดูพจนานุกรมฯ ที่ยกมาข้างต้น

ขยายความแถม :

เห็นคำว่า “บาจก” ในพจนานุกรมฯ ลองเปิดดูใน google อันเป็นแหล่งรวมในการหาข้อมูลต่าง ๆ ในสมัยนี้ ไปเจอคำว่า “อำเภอบาจก” เข้า ใช้คำที่นิยมพูดกันก็ว่า รู้สึกขำดี ถือโอกาสยกมาให้อ่านกัน

โปรดทราบว่าชื่อ “อำเภอบาจก” ที่ยกมานี้ ไม่ได้เกี่ยวอะไรกับคำว่า “บาจก – บาจิกา” ที่เขียนเป็นบาลีวันละคำวันนี้แต่ประการใดทั้งสิ้น ชื่อ “อำเภอบาจก” ไม่ได้มาจากคำบาลีว่า “ปาจก” เป็นคนละคนละภาษาโดยสิ้นเชิง ยกมาให้ดูด้วยเหตุผลประการเดียว คือ “รู้สึกขำดี” ประสมกับในเรื่องที่ยกมาบอกว่า ชื่อ “อำเภอบาจก” มาจากภาษาไทย ก็เลยรู้สึกขำดียิ่งขึ้นไปอีก

วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี ที่คำว่า “อำเภอบาจก” บอกไว้ดังนี้ –

…………..

อำเภอบาจก (มลายู: Jajahan Bachok, باچوق) เป็นหนึ่งในอำเภอหรือจาจาฮัน (jajahan) ในรัฐกลันตัน ประเทศมาเลเซีย โดยห่างจากโกตาบารูไปทางตะวันออก 25 กิโลเมตร ประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวมลายู ส่วนชาวจีนและไทยเป็นชนกลุ่มน้อย เศรษฐกิจส่วนใหญ่ของที่นี่คือเกษตรกรรม นอกเหนือจากการจับปลา, ธุรกิจ และทำงานให้กับภาครัฐบาลกับเอกชน

…………

…………

ที่มาของชื่อ

มีคำอธิบายเกี่ยวกับที่มาของชื่ออยู่หลายแบบ

ตามคำอธิบายแบบหนึ่ง ชื่อบาจกมีที่มาจากบุคคลชื่อ ตก บาจก ซึ่งเชื่อว่าเป็นผู้เข้ามาตั้งถิ่นฐานเป็นคนแรก เป็นพ่อค้าจากจีนที่จอดเรือที่เปิงกาลันจีนาในบาจกเพื่อขายผ้าไหมและเครื่องเทศ

คำอธิบายที่เป็นที่แพร่หลายที่สุดคือ ชื่อเมืองมาจากคำในภาษาไทยสองคำ คือ บ้าน กับ จาก โดย บ้าน หมายถึง “หมู่บ้าน” ส่วน จาก คือ “ต้นจาก” (ต้นไม้ในป่าชายเลนท้องถิ่น) ชาวไทยยังคงเรียกบริเวณนี้ว่าบ้านจากเช่นเดิม แต่ในภาษามลายูได้มีการเปลี่ยนการออกเสียงเป็นบาจกแทน

…………..

ดูก่อนภราดา!

: คำบางคำเราไม่นึกว่าจะมี

: คนบางคนที่นิสัยแบบนั้นแบบนี้ เราก็ไม่นึกว่าจะมีเหมือนกัน

#บาลีวันละคำ (4,697)

22-4-68

…………………………….

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

…………………………….