พาห (บาลีวันละคำ 4,753)

พาห

เขียนอย่างนี้ อ่านอย่างไร

คำว่า “พาห” บาลีเป็น “วาห” อ่านว่า วา-หะ รากศัพท์มาจาก – 

(๑) วาหฺ (ธาตุ = พยายาม) + อ (อะ) ปัจจัย

: วาหฺ + อ = วาห แปลตามศัพท์ว่า “ผู้พยายาม (ที่จะไป)” 

(๒) วหฺ (ธาตุ = นำไปให้ถึง) + ณ ปัจจัย, ลบ ณ, ทีฆะ อะ ที่ ว-(หฺ) เป็น อา (วหฺ > วาหฺ) 

: วหฺ + ณ = วหณ > วห > วาห แปลตามศัพท์ว่า (1) “ยานที่นำไป” (2) “ผู้นำไปให้ถึง” 

“วาห” (ปุงลิงค์) ในบาลีใช้ในความหมายดังนี้ – 

(1) การบรรทุก, การนำ; ผู้นำ (carrying, leading; a leader) 

(2) เกวียน, พาหนะ (a cart, vehicle) 

(3) ม้า (a horse) 

(4) ของซึ่งบรรทุกเต็มเกวียนเล่มหนึ่ง (a cartload) เป็นชื่อมาตราตวง อัตรา 100 ถังเท่ากับ 1 วาหะ เช่นที่ภาษาไทยพูดว่า “ข้าวเปลือกเกวียนละ…” “เกวียน” คำนั้นก็คือ “วาห” คำนี้

บาลี “วาห” ในภาษาไทยใช้เป็น “วาหะ” พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ดังนี้ –

(1) วาหะ ๑ : ดู พ่าห์, พาหะ ๑.

(2) วาหะ ๒ : (คำนาม) ชื่อมาตราตวงอย่างหนึ่ง. (ป., ส.).

ตามไปดูที่คำว่า “พ่าห์, พาหะ ๑” บอกไว้ดังนี้ –

“พ่าห์, พาหะ ๑ : (คำนาม) ผู้แบก, ผู้ถือ, ผู้ทรงไว้; ม้า. (ป., ส. วาห).” 

“วาห” ในภาษาไทย แผลง ว เป็น พ ใช้เป็น “พาหะ” พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ดังนี้ –

(1) พ่าห์, พาหะ ๑ : (คำนาม) ผู้แบก, ผู้ถือ, ผู้ทรงไว้; ม้า. (ป., ส. วาห).

(2) พาหะ ๒, พาหา : (คำนาม) แขน. (ป., ส.).

(3) พาหะ ๓ : (คำนาม) ตัวนำ เช่น ยุงก้นปล่องเป็นพาหะไข้มาลาเรีย.

ขยายความ :

ในที่นี้ “วาห” ในบาลี แผลง ว เป็น พ ในภาษาไทยใช้เป็น “พาห”

ถามว่า สะกดเป็น “พาห” จะให้อ่านว่าอย่างไร?

ถ้าจะให้อ่านว่า พา-หะ ทำไมไม่สะกดเป็น “พาหะ”?

ถ้าจะให้อ่านว่า พ่า ทำไมไม่สะกดเป็น “พ่าห์”?

จะเข้าใจปัญหานี้ ต้องเข้าใจอักขรวิธีของคนโบราณ เรียกให้ดูดีว่าอักขรวิธีของเดิม

อักขรวิธีของเดิม คำที่มาจากบาลีสันสกฤตลงท้ายด้วย ห หีบ คนเก่าท่านใช้ ห หีบ ทำหน้าที่เป็นไม้เอก เช่น –

คำว่า เทห ในภาษาไทยต้องอ่านว่า เท่

คำว่า เลห ในภาษาไทยต้องอ่านว่า เล่

คำว่า เสนห ในภาษาไทยต้องอ่านว่า สะ-เหฺน่

คำว่า อุตสาห ในภาษาไทยต้องอ่านว่า อุด-ส่า

คนรุ่นต่อมาคุ้นกับคำอ่าน แต่ไม่คุ่นกับวิธีเขียน จึงเปลี่ยนวิธีเขียน

เทห เขียนเป็น เท่ห์

เลห เขียนเป็น เล่ห์

เสนห เขียนเป็น เสน่ห์

อุตสาห เขียนเป็น อุตส่าห์

นั่นคือ เติมไม้เอกเพื่อให้ออกเสียงตรงกับเสียงที่คุ้น แล้วใส่การันต์ที่ ห เพราะเห็นว่า ห ไม่ได้ออกเสียง 

นี่ก็เพราะไม่ได้นึกถึงอักขรวิธีของเดิม 

ของเดิมท่านไม่ใส่ไม้เอก เพราะ ห ทำหน้าที่เป็นไม้เอกอยู่แล้ว และไม่ใส่การันต์ที่ ห เพราะ ห ยังทำหน้าที่อยู่

คนรุ่นต่อมาไม่เข้าใจ จึงใส่ไม้เอกเพื่อให้ออกเสียงตรงกับเสียงที่คุ้นหูมานาน 

ท่านผู้มีบรรดาศักดิ์ท่านหนึ่ง นามบรรดาศักดิ์สะกดเป็น “พระยาศรีสุริยพาห” อ่านว่า พฺระ-ยา-สี-สุ-ริ-ยะ-พ่า 

นี่ก็คือเขียนและอ่านตามอักขรวิธีของเดิม

…………..

ดูก่อนภราดา!

: ถ้าเข้าใจอักขรวิธีของแต่ละยุคสมัยก็คงไม่ต้องแก้

: แต่ที่แน่ ๆ ก็คือไม่ต้องเถียงกัน

#บาลีวันละคำ (4,753)

17-6-68

…………………………….

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

…………………………….