ธุรการ (บาลีวันละคำ 4,963)

ธุรการ

หญ้าปากคอกอีกคำหนึ่ง

อ่านว่า ทุ-ระ-กาน

ประกอบด้วยคำว่า ธุร + การ

(๑) “ธุร”

บาลีอ่านว่า ทุ-ระ รากศัพท์มาจาก –

(1) ธุพฺพิ (ธาตุ = เบียดเบียน) + อร ปัจจัย, ลบสระหน้า คือ อิ ที่ ธุพฺพิ และลบ พฺพ (ธุพฺพิ > ธุพฺพ > ธุ)

: ธุพฺพิ + อร = ธุพฺพิร > ธุพฺพร > ธุร แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งที่เบียดเบียน”

(2) ธรฺ (ธาตุ = ทรงไว้) + อ (อะ) ปัจจัย, แปลง อะ ที่ ธ-(รฺ) เป็น อุ (ธรฺ > ธุรฺ)

: ธรฺ + อ = ธร > ธุร แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งอันเขาทรงไว้”

“ธุร” (ปุงลิงค์, นปุงสกลิงค์) ในบาลีใช้ในความหมายดังนี้ –

(1) แอก, คานรถ (a yoke, a pole, the shaft of a carriage)

(2) สัมภาระ, น้ำหนักบรรทุก, ภาระ, หน้าที่, การรับผิดชอบ (a burden, load, charge, office, responsibility)

(3) ส่วนหน้า, ศีรษะ, ยอด, ข้างหน้า (the forepart of anything, head, top, front)

(4) หัวหน้า, ผู้นำ, บทบาทที่สำคัญ (chief, leader, leading part)

(5) ปลายสุด, ที่ตอนต้นหรือตอนปลาย (the far end, either as top or beginning)

ขยายความแทรก :

ในพระพุทธศาสนา ท่านจำแนก ไว้เป็น 2 อย่าง คือ “คันถธุระ” และ “วิปัสสนาธุระ”

คัมภีร์ธัมมปทัฏฐกถา ภาค 1 เรื่องพระจักขุบาลเถระ ให้ความหมายคำว่า คันถธุระและวิปัสสนาธุระ ไว้ดังนี้ –

…………..

อตฺตโน  ปญฺญานุรูเปน  เอกํ  วา  เทฺว  วา  นิกาเย  

สกลํ  วา  ปน  เตปิฏกํ  พุทฺธวจนํ  อุคฺคณฺหิตฺวา  

ตสฺส  ธารณํ  กถนํ  วาจนนฺติ  อิทํ  คนฺถธุรํ  นาม.

การเรียนนิกายหนึ่งก็ดี สองนิกายก็ดี 

จบพุทธวจนะคือพระไตรปิฎกก็ดี 

ตามสมควรแก่ปัญญาของตน 

แล้วจำทรงไว้ บอกกล่าว สั่งสอนพุทธวจนะนั้น 

ดังนี้ชื่อว่าคันถธุระ.

สลฺลหุกวุตฺติโน  ปน  ปนฺตเสนาสนาภิรตสฺส  

อตฺตภาเว  ขยวยํ  ปฏฺฐเปตฺวา  

สาตจฺจกิริยาวเสน  วิปสฺสนํ  วฑฺเฒตฺวา  

อรหตฺตคฺคหณนฺติ  อิทํ  วิปสฺสนาธุรํ  นาม.

ภิกษุผู้มีความประพฤติเรียบง่าย 

ยินดียิ่งแล้วในเสนาสนะอันสงัด

เริ่มตั้งความสิ้นและความเสื่อมไว้ในอัตภาพ 

ยังวิปัสสนาให้เจริญโดยไม่ขาดสายจนบรรลุพระอรหัต 

ดังนี้ชื่อว่าวิปัสสนาธุระ.

…………..

ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“ธุร-, ธุระ : (คำนาม) หน้าที่การงานที่พึงกระทำ, กิจในพระศาสนา มี ๒ อย่าง คือ การเล่าเรียน เรียกว่า คันถธุระ และ การปฏิบัติทางใจ เรียกว่า วิปัสสนาธุระ; (ภาษาปาก) เรื่อง, เรื่องส่วนตัว, เช่น นี่เป็นธุระของฉัน ไม่ใช่ธุระของคุณ. (ป., ส.).”

(๒) “การ” 

บาลีอ่านว่า กา-ระ รากศัพท์มาจาก กรฺ (ธาตุ = ทำ) + ณ ปัจจัย, ลบ ณ, ทีฆะ อะ ที่ ก-(รฺ) เป็น อา (กร > การ)

: กรฺ + ณ = กรณ > กร > การ แปลตามศัพท์ว่า (1) “การทำ” (2) “ผู้ทำ” 

“การ” (ปุงลิงค์) ในบาลีใช้ในความหมายดังนี้ –

(1) การกระทำ, กิริยาอาการ, วิธีทำ (doing, manner, way)

(2) กรรม, การบริการ, การกระทำที่แสดงความเมตตา หรือความเคารพ หรือความนับถือ (deed, service, act of mercy or worship, homage)

(3) ผู้ทำ หรือผู้จัดการ หรือผู้ค้า (one who does, handles or deals)

(4) ในเป็นชื่อเฉพาะทางไวยากรณ์, คือ นิบาต, อักษร, เสียงหรือคำ (particle, letter, sound or word), เช่น ม-การ (มะ-กา-ระ) = อักษร ม, ตัว ม หรือ ม อักษร, จ-การ (จะ-กา-ระ) = จ อักษร 

“การ” เมื่อสมาสกับคำอื่น มีความหมายต่างออกไป คือหมายถึง การทำให้เกิดขึ้นหรือการนำเอาออกมาใช้ = สภาวะหรือคุณภาพ (the production or application of = the state or quality of) เช่น –

อหํการ = “กระทำว่าเรา” = มองเห็นแต่ตนเอง (selfishness)

อนฺธการ = ความมืด 

สกฺการ = การสักการะ, เครื่องสักการะ

พลกฺการ = การใช้กำลัง (forcibly)

ในที่นี้ “การ” ใช้ในความหมายตามข้อ (1) และ (2) 

ธุร + การ = ธุรการ อ่านแบบบาลีว่า ทุ-ระ-กา-ระ) อ่านแบบไทยว่า ทุ-ระ-กาน

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“ธุรการ : (คำนาม) การจัดกิจการงานโดยส่วนรวมของแต่ละหน่วย ซึ่งมิใช่งานวิชาการ.”

ขยายความ :

ในระบบงานของทางราชการ และอาจจะรวมถึงองค์กรทั่วไปด้วย หน่วยงานที่ทำหน้าที่เสมือน “แม่บ้าน” ของหน่วย เช่น งานเอกสาร งานพัสดุ งานบุคคล การติดต่อประสานงานทั่วไป เป็นต้น นี่แหละคือ “ธุรการ” อาจจะมีสถานะเป็น “แผนก” = แผนกธุรการ หรือใหญ่มากหน่อยก็อาจจะเป็น “กองธุรการ” 

ลองค้นดูใน google พบแห่งหนึ่งอธิบายหน้าที่ของ “ธุรการ” ไว้ชัดเจนดี ขอยกมาเสนอไว้ในที่นี้ ดังนี้ –

…………..

งานธุรการ (Admin) คือผู้ประสานงานและจัดการงานสนับสนุนเบื้องหลังขององค์กร ทำหน้าที่หลัก ๆ คือ จัดการเอกสาร (รับ-ส่ง, จัดเก็บ, พิมพ์งาน, ลงทะเบียน), ติดต่อประสานงาน (ภายในและภายนอก, นัดหมาย, รับโทรศัพท์), สนับสนุนงานแผนกอื่น (บัญชี, จัดซื้อ, บุคคล), จัดซื้อและดูแลอุปกรณ์สำนักงาน, ดูแลความเรียบร้อยสถานที่ทำงาน และปฏิบัติงานตามที่ผู้บริหารมอบหมาย เพื่อให้การดำเนินงานขององค์กรราบรื่น

…………..

พูดภาษาชาวบ้านว่า สารพัดปัญหา-ขี้เยี่ยวไม่ออก บอก “ธุรการ” นั่นแหละคือหน้าที่ของ “ธุรการ”

อาจกล่าวได้ว่า ผู้ทำงาน “ธุรการ” คือผู้ที่ยอมลำบากเพื่อให้คนอื่น ๆ สบาย

แถม :

ในพุทธประวัติ พูดให้เห็นภาพ พระอานนท์คือ “แผนกธุรการ” ของพระพุทธเจ้า

…………..

ดูก่อนภราดา!

คนที่สังคมต้องการ คือ –

: เข้าไปยุ่งทุกเรื่อง

: แต่ไม่ทำให้เรื่องยุ่ง

#บาลีวันละคำ (4,963)

13-1-69 

…………………………….

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

…………………………….