จิตรกร (บาลีวันละคำ 4,988)

จิตรกร

หญ้าปากคอกอีกคำหนึ่ง

อ่านว่า จิด-ตฺระ-กอน

แยกศัพท์เป็น จิตร + กร 

(๑) “จิตร”

บาลีเป็น “จิตฺต” อ่านว่า จิด-ตะ คำว่า “จิตฺต” ในบาลีมีความหมายหลายอย่างตามรากศัพท์ต่อไปนี้ –

(1) จิตฺตา (ดาวฤกษ์ดวงหนึ่ง) + ณ ปัจจัย, ลบสระหน้า คือ อา ที่-ตา (จิตฺตา > จิตฺต) และลบ ณ

: จิตฺตา + ณ = จิตฺตาณ > จิตฺตา > จิตฺต แปลตามศัพท์ว่า “เดือนที่กำหนดด้วยดาวจิตตา” (คือดาวที่คู่กับดวงจันทร์เต็มดวง) หมายถึง จิตรมาส คือเดือนห้า

(2) จิ (ธาตุ = สะสม) + ต ปัจจัย, ซ้อน ตฺ

: จิ + ตฺ + ต = จิตฺต แปลตามศัพท์ว่า (1) “สีอันเขาผสมกันไว้” (คือเขียนระบายไว้) หมายถึง สีระบาย, ลวดลาย (2) “สิ่งที่สะสมการสืบต่อของตนไว้” หมายถึง จิต, ใจ อันเป็นที่เก็บสั่งสมบุญบาปไว้

(3) จินฺต (ธาตุ = คิด) + ต ปัจจัย, ลบ นฺ

: จินฺต + ต = จินฺตต > จิตฺต แปลตามศัพท์ว่า (1) “สิ่งที่ทำหน้าที่คิด” (2) “สิ่งที่ทำหน้าที่รู้อารมณ์” หมายถึง จิต, ใจ, ความคิด

(4) จิตฺต (ความวิจิตรพิสดารต่าง ๆ) + ณ ปัจจัย, ลบ ณ

: จิตฺต + ณ = จิตฺตณ > จิตฺต แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งที่ทำให้วิจิตรไปต่างๆ” หมายถึง จิต, ใจ ซึ่งมีลักษณะคิดเรื่องราวจินตนาการต่างๆ สุดจะบรรยาย

(5) จิตฺต (สิ่งที่งดงาม) + อ (อะ) ปัจจัย

: จิตฺต + อ = จิตฺต แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งที่งามวิจิตรเพราะสร้างขึ้นด้วยจิต” หมายถึง จิตรกรรม, ความวิจิตรต่าง ๆ ที่สร้างสรรค์ขึ้น

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “จิตฺต” ไว้ดังนี้ –

(1) the heart (psychologically), i. e. the centre & focus of man’s emotional nature as well as that intellectual element which inheres in & accompanies its manifestations; i. e. thought (หัวใจ [ทางจิตวิทยา] คือศูนย์และจุดรวมของธรรมชาติที่เกี่ยวกับความรู้สึกของมนุษย์ กับส่วนของสติปัญญาซึ่งอยู่ในการแสดงออกเหล่านั้น; กล่าวคือ ความคิด)

(2) variegated, manifold, beautiful; tasty, sweet, spiced (of cakes) (วิจิตร, มีลวดลายหลายหลาก, สวยงาม, อร่อย, หวาน, ใส่เครื่องเทศ [พูดถึงขนม]) 

(3) painting (ภาพเขียน) 

ในที่นี้ “จิตฺต” ใช้ในความหมายตามรากศัพท์ในข้อ (5) ซึ่งตรงกับที่พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปลไว้ว่า painting 

อนึ่ง “จิตฺต” ตามความหมายนี้ บาลีใช้ในรูป “จิตฺร” (จิด-ตฺระ) ก็มี

“จิตร” ในที่นี้ พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า – 

“จิตร ๑, จิตร– ๑ : (คำนาม) การวาดเขียน, การระบายสี, ลวดลาย. (คำวิเศษณ์) งดงาม, สดใส, ที่เขียนงดงาม. (ป., ส.).”

(๒) “กร” 

บาลีอ่านว่า กะ-ระ รากศัพท์มาจาก กรฺ (ธาตุ = ทำ) + อ (อะ) ปัจจัย 

: กรฺ + อ = กร แปลตามศัพท์ว่า –

(1) “การทำ” หมายถึง ผลิต, ก่อ, ประกอบ, กระทำ (producing, causing, forming, making, doing)

(2) “ผู้ทำ” หมายถึง ผู้กระทำ (the maker)

(3)“อวัยวะเป็นเครื่องทำงาน” หมายถึง มือ (the hand)

ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกความหมายของ “กร” ไว้ว่า –

(1) กร ๑ : (คำนาม) ผู้ทำ, ใช้ประกอบเป็นส่วนหลังของสมาส เช่น กรรมกร เกษตรกร. (ป.).

(2) กร ๒ : (คำนาม) มือ (มักใช้ในบทประพันธ์); แขน เช่น เจ้างามกรอ่อนดังงวงเอราวัณ. (กลบท); (ราชา) มือ, แขน, ปลายแขน, ใช้ว่า พระกร หรือ กร. (ป., ส.).

(3) กร ๓ : (คำนาม) แสง, ใช้ประกอบเป็นส่วนหลังของสมาส เช่น รัชนีกร นิศากร. (ป.).

ในที่นี้ “กร” มีความหมายตามข้อ (1) 

จิตร + กร = จิตรกร แปลตามศัพท์ว่า “ผู้ทำสิ่งที่งดงาม”

ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“จิตรกร : (คำนาม) ช่างวาดเขียน, ช่างวาดภาพ. (ป., ส.).”

ขยายความ :

ข้อมูลภาพรวมโดย AI บอกความหมายของ “จิตรกร” ไว้ดังนี้ –

…………..

จิตรกร : คือศิลปินผู้สร้างสรรค์งานทัศนศิลป์ประเภทภาพสองมิติ โดยการวาด เขียน หรือระบายสีลงบนวัสดุต่าง ๆ เช่น ผ้าใบ กระดาษ ไม้ หรือฝาผนัง เพื่อถ่ายทอดจินตนาการ ความรู้สึก และอารมณ์สุนทรีย์ผ่านลวดลายและสีสัน มีทั้งแนวภาพเหมือน นามธรรม และภาพประกอบ.

…………..

นักวิจารณ์สมัยใหม่มักจะบอกว่า ภาพที่วาดออกมาไม่ควรเป็นภาพตามรูปแบบเดิม ๆ แต่ควรเป็นภาพในเชิงสร้างสรรค์ มีสิ่งที่แปลกใหม่ไม่ซ้ำหรือไม่เหมือนแนวทางเดิม ๆ 

จึงดูเหมือนจะเป็นหลักการว่า อะไรที่ทำขึ้นใหม่จะต้องแปลกจากของเดิมจึงจะนับว่าดี มีความคิดสร้างสรรค์ และมีคุณค่า 

เราท่านทั้งหลายมีความเห็นเป็นประการไร?

…………..

ดูก่อนภราดา!

: วาดภาพออกมาอย่างวิปริต 

อาจมองได้ว่าเป็นความคิดสร้างสรรค์

: แต่ความคิดสร้างสรรค์ 

ไม่ควรเป็นสิ่งที่วิปริต

#บาลีวันละคำ (4,988)

7-2-69 

…………………………….

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

…………………………….