บุญญาบารมี (บาลีวันละคำ 5,004)
บุญญาบารมี
หมายถึงอะไร
อ่านว่า บุน-ยา-บา-ระ-มี
ประกอบด้วยคำว่า บุญญา + บารมี
(๑) “บุญญา”
รูปคำเดิมในภาษาไทยคือ “บุญ” บาลีเป็น “ปุญฺญ” อ่านว่า ปุน-ยะ รากศัพท์มาจาก –
(1) ปุ (ธาตุ = ชำระ สะอาด) + ณฺย ปัจจัย, ลง น อาคม, ลบ ณฺ, แปลง นฺย เป็น ญ, ซ้อน ญฺ
: ปุ > ปุน + ณฺย = ปุนฺย > ปุญ + ญ = ปุญฺญ แปลตามศัพท์ว่า “กรรมที่ชำระสันดานของตนให้สะอาด” “กรรมที่ชำระผู้ทำให้สะอาด”
(2) ปุชฺช (น่าบูชา) + ชนฺ (ธาตุ = เกิด) + ณฺย ปัจจัย, ลบ ชฺช, ช และ ณ, แปลง นฺย เป็น ญ, ซ้อน ญฺ
: ปุชฺช + ชนฺ + ณฺย = ปุนฺย > ปุญ + ญ = ปุญฺญ แปลตามศัพท์ว่า “สภาวะอันทำให้เกิดความน่าบูชา”
(3) ปุณฺณ (เต็ม) + กรฺ (ธาตุ = ทำ) + ณฺย ปัจจัย, ลบ ณฺณ, ก และ ณ, แปลง รย เป็น ญ, ซ้อน ญฺ
: ปุณฺณ + กรฺ + ณฺย = ปุรย > ปุญ + ญ = ปุญฺญ แปลตามศัพท์ว่า “การกระทำอันทำให้เต็มอิ่มสมน้ำใจ”
“ปุญฺญ” หมายถึง เครื่องชำระสันดาน, ความดี, กรรมที่ดีงามเป็นประโยชน์, ความประพฤติชอบทางกายวาจาและใจ, กุศลกรรม, ความสุข, กุศลธรรม (merit; meritorious action; virtue; righteousness; moral acts; good works)
บาลี “ปุญฺญ” สันสกฤตเป็น “ปุณฺย”
สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน บอกไว้ดังนี้ –
(สะกดตามต้นฉบับ)
“ปุณฺย : (คำวิเศษณ์) ‘บุณย, บุณย์,’ สาธุ, บริศุทธ์, ธรรมิก; สวย, น่ารัก; หอม; virtuous, pure, righteous; beautiful, pleasing; fragrant;- (คำนาม) สทาจาร, คุณธรรม; บุณย์หรือกรรมน์ดี; ความบริศุทธิ; virtue, moral or religious merit; a good action; purity.”
บาลี “ปุญฺญ” ภาษาไทยใช้ว่า “บุญ” พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 บอกไว้ว่า –
“บุญ, บุญ– : (คำนาม) ความสุข เช่น หน้าตาอิ่มบุญ; การกระทําดีตามหลักคําสอนในพระพุทธศาสนา เช่น ไปทำบุญที่วัด; ความดี เช่น ปล่อยนกปล่อยปลาเอาบุญ, คุณงามความดี เช่น เขาทำบุญช่วยเหลือคนตกทุกข์ได้ยาก, ช่วยเหลือเกื้อกูลผู้อื่น เช่น คนใจบุญ, ผลของการทำความดีจากชาติปางก่อน เช่น เขามีบุญจึงเกิดมาบนกองเงินกองทอง. (ป. ปุญฺญ; ส. ปุณฺย).”
(๒) “บารมี”
บาลีเป็น “ปารมี” อ่านว่า ปา-ระ-มี รากศัพท์มาจาก ปรม (ปะ-ระ-มะ) + ณี ปัจจัย, ลบ ณ (ณี > อี), ทีฆะต้นศัพท์ (ปรม > ปารม)
: ปรม + ณี = ปรมณี > ปรมี > ปารมี แปลตามศัพท์ว่า “ภาวะของผู้มีปรมะ”
“ปารมี” ยังมีคำแปลตามศัพท์อีกหลายความหมาย คือ –
1 ภาวะหรือการกระทำของผู้ประเสริฐ
2 ข้อปฏิบัติเป็นเครื่องถึงภาวะสูงสุดคือพระนิพพาน
3 ข้อปฏิบัติที่ให้ถึงพระนิพพาน
4 ข้อปฏิบัติเป็นเครื่องให้ถึงพระนิพพาน
5 ข้อปฏิบัติที่เป็นไปเพื่อประโยชน์สุขอันสูงสุด
6 ข้อปฏิบัติที่ผูกสัตว์อื่นไว้ในตนด้วยการประกอบความดีอย่างพิเศษ
7 ข้อปฏิบัติที่หมดจดอย่างยิ่งจากมลทินคือสังกิเลส
8 ข้อปฏิบัติที่ดำเนินไปสู่พระนิพพานโดยพิเศษ
9 ข้อปฏิบัติที่รู้ถึงโลกหน้าได้ด้วยญาณวิเศษเหมือนรู้โลกนี้
10 ข้อปฏิบัติที่ใส่กลุ่มความดีมีศีลเป็นต้นไว้ในสันดานตนอย่างดียิ่ง
11 ข้อปฏิบัติของผู้เบียดเบียนศัตรูคือหมู่โจรกิเลส
12 ข้อปฏิบัติที่หมดจดในพระนิพพาน
13 ข้อปฏิบัติที่ผูกสัตว์ไว้ในพระนิพพาน
14 ข้อปฏิบัติที่ดำเนินไปสู่พระนิพพานและยังสัตว์ให้ถึงพระนิพพาน
15 ข้อปฏิบัติที่รู้พระนิพพานตามเป็นจริง
16 ข้อปฏิบัติที่บรรจุเหล่าสัตว์ไว้ในพระนิพพาน
17 ข้อปฏิบัติที่เบียดเบียนข้าศึกคือกิเลสของเหล่าสัตว์ในพระนิพพาน
“ปารมี” ใช้ในภาษาไทยเป็น “บารมี” พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 บอกไว้ว่า –
“บารมี : (คำนาม) คุณความดีที่ควรบําเพ็ญมี ๑๐ อย่าง คือ ทาน ศีล เนกขัมมะ (การออกจากกาม คือ บวช) ปัญญา วิริยะ ขันติ สัจจะ อธิฏฐาน เมตตา อุเบกขา เรียกว่า ทศบารมี; คุณความดีที่ได้บําเพ็ญมา, คุณสมบัติที่ทําให้ยิ่งใหญ่, เช่นว่า ชมพระบารมี พระบารมีปกเกล้าฯ พ่ายแพ้แก่บารมี. (ป. ปารมี).”
ความหมายรวบยอดของ “บารมี” ก็คือ “คุณความดีที่บำเพ็ญอย่างยิ่งยวดเพื่อบรรลุจุดหมายอันสูงยิ่ง”
…………..
บุญ + บารมี ต้องการให้ “บุญ” มีเสียง อา เพื่อสัมผัสกับ “บา-(รมี)” จึงแผลง “บุญ” เป็น “บุญญา” แต่ความจริงก็คือ บาลี “ปุญฺญ” มี ญ 2 ตัวอยู่แล้ว “บุญญา” ก็คือคง ญ ไว้ทั้ง 2 ตัวเหมือนเดิมเป็น “บุญญ” (ป ปลา ในบาลีเป็น บ ใบไม้ ในภาษาไทย) + อา เพื่อให้ได้เสียงสัมผัส จึงเป็น “บุญญา”
: บุญ + ญ + อา = บุญญา + บารมี = บุญญาบารมี
ขยายความ :
“บุญญาบารมี” เป็นคำที่นิยมพูดกัน แต่ยังไม่ได้เก็บไว้ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 อาจจะฟังดูเป็นภาษาพูดหรือภาษาปาก ท่านจึงไม่เก็บไว้
เคยได้ยินคนพูดว่า “ถ้าไม่ได้ด้วยวาสนา ก็คงได้ด้วยบุญญาบารมี” เมื่อเอาคำว่า “วาสนา” มาคู่กับ “บุญญาบารมี” เช่นนี้ ก็ชวนให้เกิดเป็นความหมายที่ต่างกัน
“วาสนา” คือ บุญกรรมความดีที่ทำไว้ในอดีตชาติ
“บุญญาบารมี” คือ บุญกรรมความดีที่ทำไว้ในชาติปัจจุบัน
เข้าใจง่าย ๆ ว่า –
“วาสนา” คือ บุญเก่า
“บุญญาบารมี” คือ บุญใหม่
ผิดถูกประการใด โปรดช่วยกันพิจารณาเทอญ
…………..
ดูก่อนภราดา!
: ชาติก่อนบุญเก่าทำไว้ไม่รู้ว่ามีหรือไม่มี
: รู้แต่ว่าชาตินี้ทำบุญใหม่ได้แน่ ๆ
#บาลีวันละคำ (5,004)
23-2-69
…………………………….
…………………………….
