เกวลี (บาลีวันละคำ 5,006)

เกวลี

รูปงามความหมายดีอีกคำหนึ่ง

อ่านว่า เก-วะ-ลี 

“เกวลี” รูปคำเดิมมาจาก เกวล + อี ปัจจัย

(๑) “เกวล” 

อ่านว่า เก-วะ-ละ รากศัพท์มาจาก เกวฺ (ธาตุ = แยก, พราก) + อล ปัจจัย

: เกวฺ + อล = เกวล แปลตามศัพท์ว่า “อันพรากจากสิ่งอื่น” หมายถึงมีหนึ่งเดียว หรือสุดยอดอยู่ที่เดียว

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ ไขความคำว่า “เกวล” ไว้ว่า expression of the concept of unity and totality (คำแสดงมโนภาพถึงการรวมกันเป็นอันหนึ่งอันเดียวและการรวมยอด) 

“เกวล” ในบาลีใช้ในความหมายดังนี้ –

(1) เป็นคุณศัพท์ : เท่านั้น, อย่างเดียว; ทั้งมวล, ทั้งหมด (only, alone; whole, complete)

(2) เป็นกริยาวิเศษณ์ : ด้วยกัน หรือรวมเท่านี้ (altogether or only) 

คำว่า “เกวล” ที่คุ้นปากนักสวดมนต์เห็นจะเป็นคำว่า “เกวลปริปุณฺณํ” อันเป็นความตอนหนึ่งในบททำวัตรเช้าที่ว่า – 

…………..

โย  ธัมมัง  เทเสสิ พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์ใดทรงแสดงธรรม

อาทิกัล๎ยาณัง ไพเราะในเบื้องต้น

มัชเฌกัล๎ยาณัง ไพเราะในท่ามกลาง 

ปะริโยสานะกัล๎ยาณัง ไพเราะในที่สุด

สาตถัง  สะพ๎ยัญชะนัง  เกวะละปะริปุณณัง 

ปะริสุทธัง  พ๎รัห๎มะจะริยัง  ปะกาเสสิ.

ทรงประกาศพรหมจรรย์คือแบบแห่งการปฏิบัติอันประเสริฐ บริสุทธิ์ บริบูรณ์สิ้นเชิง พร้อมทั้งอรรถะ พร้อมทั้งพยัญชนะ

“เกวลปริปุณฺณํ” (เกวะละปะริปุณณัง) แปลว่า “บริบูรณ์สิ้นเชิง” คือครบถ้วนหมดทุกสิ่งทุกประการ

…………..

พระคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกา หรือ พจนานุกรมภาษาบาลีแปลเป็นไทย พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหลวงชินวรสิริวัฒน์ สมเด็จพระสังฆราชเจ้า วัดราชบพิธ ทรงเรียบเรียง แสดงศัพท์ที่หมายถึง “นิพพาน” ไว้ 46 ศัพท์หนึ่งในจำนวนนั้นคือ “เกวล” (คาถาที่ 8 ) 

ดังนั้น นอกจากเป็นคุณศัพท์และเป็นกริยาวิเศษณ์แล้ว ถ้าใช้เป็นคำนาม “เกวล” หมายถึง นิพพาน

สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน มีคำว่า “เกวล” “ไกวลฺย” และ “เกวลฺย” บอกความหมายไว้ดังนี้ – 

(สะกดตามต้นฉบับ)

(1) เกวล : (คำวิเศษณ์) หนึ่ง, ผู้เดียว, คนเดียว; ทั้งหมด, สากลย์, ทั้งสิ้น; one, alone, only; all, entire, whole; – (คำนาม) ชายผู้ริษยา; an envious or selfish man; – (กริยาวิเศษณ์)  คนเดียว, ผู้เดียว; เทียว, นี่กระไร; only, alone; absolutely, certainly; – (คำนาม) ความรู้ประเภทหนึ่ง, ความรู้ประเภทเอกจิตตา; a species of knowledge, that of the unity of spirit. 

(2) ไกวลฺย, เกวลฺย : (คำวิเศษณ์) ไกวัลย์, เกวัลย์, เอก, ผู้เดียว; sole, only; – นิรันตรปรมาคติ, บรมสุขในอนาคต, ความพ้นทุกข์หรือหลุดพ้นจากเครื่องร้อยรัด; eternal emancipation, future happiness, freedom from sorrow or from all fetters.

บาลี “เกวล” ในภาษาไทยใช้เป็น “ไกวัล” พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 เก็บไว้เป็น “ไกวัล ๑” และ “ไกวัล ๒”  บอกไว้ดังนี้ – 

(1) ไกวัล ๑ : (คำวิเศษณ์) ทั่วไป. (ป., ส. เกวล).

(2) ไกวัล ๒ : (คำนาม) ชั้นสวรรค์ เช่น พิราลัยก็ไคลยังนภมน-ทิรทิพยไกวัล. (สมุทรโฆษ).

(๒) เกวล + อี ปัจจัย

: เกวล + อี = เกวลี แปลตามศัพท์ว่า “ผู้มีพระนิพพานอันบรรลุแล้ว” 

หนังสือ ศัพท์วิเคราะห์ ของ พระมหาโพธิวงศาจารย์ (ทองดี สุรเตโช ป.ธ.๙, ราชบัณฑิต) แปล “เกวลี” ว่า พระขีณาสพ, พระอรหันต์ 

ขยายความ : 

คำว่า “เกวลี” ยังไม่ได้เก็บไว้ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 จึงยังไม่มีที่อ้างอิงว่า ในภาษาไทยคำนี้ควรจะมีความหมายว่าอย่างไร

ผู้เขียนบาลีวันละคำขอเสนอความหมายเป็นเสมือน “ต้นร่าง” ไว้ในที่นี้ว่า คำว่า “เกวลี” ในภาษาไทยหมายถึง ผู้พรั่งพร้อมบริบูรณ์ด้วยสิ่งที่พึงปรารถนาทุกสิ่งทุกประการ

คลับคล้ายคลับคลาว่า เคยเห็นคำว่า “เกวลี” เป็นชื่อคน ท่านผู้ใดชื่อ “เกวลี” และรู้ว่าชื่อท่านมีความหมายว่าอย่างไร ผู้ตั้งชื่อนี้ได้ความหมายนั้นมาจากไหน ถ้าจะกรุณาบอกกล่าวให้ทราบ ก็จะเป็นพระคุณอย่างยิ่ง

“เกวลี” เขียนอิงรูปสันสกฤตเป็น “เกวลิน” ได้อีกคำหนึ่ง

ท่านผู้ใดเห็นคำนี้และรู้ความหมายดังที่แสดงมาข้างต้น ประสงค์จะเอาไปตั้งชื่อ ผู้เขียนบาลีวันละคำก็ขอแสดงความยินดีด้วย

…………..

ดูก่อนภราดา!

: ทุกอย่างย่อมขาดแคลน

: ถัวหัวใจยังโลดแล่นไม่รู้จักพอ

: ทุกอย่างย่อมพรั่งพร้อม

: เพียงแค่หัวใจน้อมยอมรับว่าพอ

#บาลีวันละคำ (5,006) 

25-2-69 

…………………………….

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

…………………………….