เวหาส (บาลีวันละคำ 5,010)

12 สิงหาคม 2026 suriyan bunthae

เวหาส

ฤๅเพราะท้องฟ้ากว้างใหญ่เหลือล้ำ

บาลีวันละคำจึงเพิ่งจะเห็นคำนี้

อ่านว่า เว-หาด

“เวหาส” บาลีอ่านว่า เว-หา-สะ รากศัพท์มาจาก วิ (คำอุปสรรค = วิเศษ, พิเศษ, แจ้ง, ต่าง) + หิ (ธาตุ = ไป, เป็นไป) + ณ ปัจจัย, ลบ ณ, แปลง อิ ที่ วิ เป็น เอ (วิ > เว), แปลง อิ ที่ หิ เป็น เอ แล้วแปลง เอ เป็น อย (หิ > เห > หย), แปลง ย เป็น ส, ทีฆะ อะ ที่ ห เป็น อา

: วิ + หิ = วิหิ + ณ = วิหิณ > วิหิ > เวหิ > เวเห > เวหย > เวหส > เวหาส (ปุงลิงค์) แปลตามศัพท์ว่า “ที่ที่เป็นไปโดยพิเศษในทุกหนทุกแห่ง” (หมายความว่า สถานที่นั้น สิ่งต่าง ๆ สามารถโลดแล่นไปได้โดยไม่มีอะไรมาขัดขวาง หากจะมีสิ่งใดมาขัดขวาง สิ่งนั้นก็เป็นของที่แปลกปลอมมาจากที่อื่น ไม่ใช่สิ่งที่เกิดมีและดำรงคงที่อยู่ในที่นั้น)

“เวหาส” ในบาลีหมายถึง อากาศ, ท้องฟ้า, สวรรค์ (the air, sky, heaven)

ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“เวหาส : (คำนาม) ฟ้า, อากาศ. (ป.; ส. วิหายส).”

พจนานุกรมฯ บอกว่า บาลี “เวหาส” สันสกฤตเป็น “วิหายส”

สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน มีคำว่า “วิหายสฺ” “วิหายส” และ “วิหายสา” บอกไว้ดังนี้ –

(1) วิหายสฺ : (คำนาม) ‘วิหายัส,’ ฟ้าหรือเวหา; วิหค; the sky or atmosphere; a bird.

(2) วิหายส : (คำนาม) ฟ้าหรือเวหา; วิหค; the sky or atmosphere; a bird.

(3) วิหายสา : (คำนาม) ฟ้าหรือเวหา; the sky or atmosphere.

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 ยังเก็บคำว่า “เวหะ” “เวหา” และ “เวหายส” ไว้ด้วย บอกไว้ว่า –

(1) เวหะ, เวหา : (คำนาม) ฟ้า, อากาศ. (ส. วิห, วิหา).

(2) เวหายส : (คำนาม) อากาศ, ฟ้า. (ป., ส. วิหายส).

ขยายความ :

ในภาษาบาลี ศัพท์ที่หมายถึง “ท้องฟ้า” มีหลายคำ พจนานุกรม ไทย-บาลี ของ พระมหาโพธิวงศาจารย์ (ทองดี สุรเตโช ป.ธ.๙, ราชบัณฑิต) แสดงศัพท์ที่หมายถึงทองฟ้า ไว้ดังนี้ –

(1) ข (ขะ)

(2) อนฺตลิกฺข (อัน-ตะ-ลิก-ขะ)

(3) อาทิจฺจปถ (อา-ทิด-จะ-ปะ-ถะ)

(4) อพฺภ (อับ-พะ)

(5) คคน (คะ-คะ-นะ)

(6) อมฺพร (อำ-พะ-ระ)

(7) ทิฆมฺพร (ทิ-คำ-พะ-ระ)

(8 ) เวหาส (เว-หา-สะ)

(9) อนิลปถ (อะ-นิ-ละ-ปะ-ถะ)

(10) อนิลญฺชส (อะ-นิ-ลัน-ชะ-สะ)

(11) อากาส (อา-กา-สะ)

(12) นภ (นะ-พะ)