ชุณหภาณี (บาลีวันละคำ 5,010)

ชุณหภาณี

รูปงามความหมายดีอีกคำหนึ่ง

อ่านว่า ชุน-หะ-พา-นี

ประกอบด้วยคำว่า ชุณห + ภาณี

(๑) “ชุณห” 

บาลีเป็น “ชุณฺหา” (ชุน-หา หรือเสียงที่ถูกต้อง ชุน-เหฺนีย) รากศัพท์มาจาก – 

(1) ชุติ (ความงาม, ความสว่าง) + ห ปัจจัย, ลบสระหน้า คือ อิ ที่ (ชุ)-ติ (ชุติ > ชุต), แปลง ต เป็น ณฺ + อา ปัจจัยเครื่องหมายอิตถีลิงค์

: ชุติ + ห = ชุติห > ชุตห > ชุณฺห + อา = ชุณฺหา แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งที่มีความงาม” 

(2) ชุติ (ความงาม, ความสว่าง) + นฺหฺ (ธาตุ = ผูก, มัด) + อ (อะ) ปัจจัย, ลบ ติ ที่ (ชุ)-ติ (ชุติ > ชุ), แปลง นฺ ที่ นฺ-(หฺ) เป็น ณฺ + อา ปัจจัยเครื่องหมายอิตถีลิงค์

: ชุติ + นฺหฺ = ชุตินฺหฺ + อ = ชุตินฺห > ชุนฺห > ชุณฺห + อา = ชุณฺหา แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งที่ผูกความงามของดวงจันทร์ไว้” 

(3) ชุณฺห (แสงจันทร์) + ณฺ ปัจจัย, ลบ ณ + อา ปัจจัยเครื่องหมายอิตถีลิงค์

: ชุณฺห + ณ = ชุณฺหณ > ชุณฺห + อา = ชุณฺหา แปลตามศัพท์ว่า “ดีถีประกอบด้วยคืนที่มีรัศมีดวงจันทร์” 

(4) ชุตฺ (ธาตุ = สว่าง, รุ่งเรือง) + ห ปัจจัย, แปลง ตฺ เป็น ณฺ + อา ปัจจัยเครื่องหมายอิตถีลิงค์

: ชุตฺ + ห = ชุตฺห > ชุณฺห + อา = ชุณฺหา แปลตามศัพท์ว่า “คืนที่สว่าง” 

“ชุณฺหา” ในบาลีหมายถึง แสงจันทร์, คืนเดือนหงาย, ปักษ์ข้างขึ้น (moonlight, a moonlit night, the bright fortnight of the month)

บาลี “ชุณฺหา” ภาษาไทยใช้เป็น “ชุณห-” พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ดังนี้ –

“ชุณห– : (คำแบบ) (คำวิเศษณ์) ขาว, สว่าง. (ป.).”

หมายเหตุ: “คำแบบ” หมายถึง คำที่ใช้เฉพาะในหนังสือ ไม่ใช่คำพูดทั่วไป 

(๒) “ภาณี” 

อ่านว่า พา-นี รากศัพท์มาจาก ภณฺ (ธาตุ = กล่าว, ส่งเสียง) + ณี ปัจจัย, ลบ ณ (ณี > อี), ทีฆะต้นธาตุ “ด้วยอำนาจปัจจัยเนื่องด้วย ณ” (ภณฺ > ภาณฺ)

: ภณฺ + ณี > อี = ภณี > ภาณี (คุณศัพท์) แปลตามศัพท์ว่า “ผู้กล่าว” หมายถึง พูด, สาธยายหรือสวด (speaking, reciting)

ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า – 

“ภาณี : (คำนาม) ผู้สวด, ผู้กล่าว, ผู้บอก, คนช่างพูด, เพศหญิง ใช้ว่า ภาณินี.”

ชุณฺห + ภาณี = ชุณฺหภาณี แปลตามศัพท์ว่า “ผู้มีปกติกล่าวถ้อยคำแจ่มใส”

ขยายความ : 

“ชุณฺหภาณี” เขียนแบบบาลี มีจุดใต้ ณฺ

“ชุณหภาณี” เขียนแบบไทย ไม่มีจุดใต้ ณ

“ชุณหภาณี” แปลตามศัพท์ว่า “ผู้มีปกติกล่าวถ้อยคำแจ่มใส” คือมีกระแสเสียงสดใส ไพเราะ ถ้อยคำกลมกล่อม น่าฟัง 

อธิบายสั้น ๆ ว่า พูดเพราะ หรือพูดดี เหมาะที่จะทำหน้าที่เป็นผู้ประกาศ ผู้แถลงข่าวประจำหน่วยราชการ เป็นตัวแทนชี้แจงเรื่องราวต่าง ๆ ให้เป็นที่เข้าใจทั่วกัน

“ชุณหภาณี” ใช้เป็นชื่อคนก็เหมาะดี เป็นชื่อที่เตือนเจ้าของชื่อให้ระมัดระวังคำพูดอยู่ในตัว

ขอฝาก “ชุณหภาณี” ไว้ในวงวรรณอีกคำหนึ่ง

…………..

ดูก่อนภราดา!

: ความจริงบางอย่างไม่จำเป็นต้องพูด

: แต่ทุกอย่างที่พูดควรเป็นความจริง

#บาลีวันละคำ (5,011) 

2-3-69 

…………………………….

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

…………………………….