ประสิทธิเม (บาลีวันละคำ 5,021)

ประสิทธิเม

ขอความสำเร็จได้ 

แต่ใครจะเป็นคนทำให้สำเร็จ

อ่านว่า ปฺระ-สิด-ทิ-เม

แยกศัพท์เท่าที่ตาเห็นเป็น ประสิทธิ + เม 

(๑) “ประสิทธิ” 

เขียนแบบบาลีเป็น “ปสิทฺธิ” อ่านว่า ปะ-สิด-ทิ แยกศัพท์ละเอียดออกไปเป็น ป + สิทฺธิ 

(ก) “ป” อ่านว่า ปะ เป็นคำจำพวก “อุปสรรค” มีความหมายว่า ทั่ว, ข้างหน้า, ก่อน, ออก (forth, forward, out; more than ordinarily) 

(ข) “สิทฺธิ” (มีจุดใต้ ทฺ) อ่านว่า สิด-ทิ รากศัพท์มาจาก สิธฺ (ธาตุ = สำเร็จ) + ติ ปัจจัย, แปลง ติ เป็น ทฺธิ, ลบ ธฺ ที่สุดธาตุ

: สิธฺ + ติ = สิธฺติ (แปลง ติ เป็น ทฺธิ) > สิธฺทฺธิ (ลบ ธฺ ที่สุดธาตุ) > สิทฺธิ แปลตามศัพท์ว่า “ความสำเร็จ” หมายถึง การกระทำสำเร็จ, ความสำเร็จ, ความรุ่งเรือง 

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“สิทธิ, สิทธิ์ : (คำนาม) อำนาจอันชอบธรรม เช่น บุคคลมีสิทธิและหน้าที่ตามรัฐธรรมนูญ เขามีสิทธิ์ในที่ดินแปลงนี้. (ป., ส.); (คำที่ใช้ในกฎหมาย) อำนาจที่กฎหมายรับรองให้กระทำการใด ๆ โดยสุจริตได้อย่างอิสระ แต่ต้องไม่กระทบกระเทือนถึงสิทธิของคนอื่น. (อ. right).”

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “สิทฺธิ” เป็นอังกฤษว่า accomplishment, success, prosperity (การกระทำสำเร็จ, ความสำเร็จ, ความรุ่งเรือง) 

โปรดสังเกตว่า พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ ซึ่งฝรั่งชาติอังกฤษเป็นผู้ทำ ไม่ได้แปล “สิทฺธิ” ว่า right

สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน มีคำว่า “สิทฺธิ” 3 คำ ขอยกมาเสนอเทียบกันดูคำหนึ่ง ดังนี้ –

(สะกดตามต้นฉบับ)

“สิทฺธิ : (คำนาม) ‘สิทธิ,’ ความบัลลุถึงผลสำเร็จ, วิภูษณาธิคมหรืออลังการลาภ; ปรมคติหรือความสิ้นชาติ, บรมสุข; บุณโยทัย, ความสมมโนรถ; วิทยา, พุทธิ; ความถูกต้องหรือถ่องแท้; ปราลพย์หรือความชอบธรรม (ในธรรมนีติ); การชำระณี่ (หรือหนี้); การปิดงำไว้เปนความลับ; ผลของการบูชาเทวดา; เขียงเท้า; เอาษธียมูล, รากไม้อันเปนยา; ความสำคัญใจว่าบัลลุถึงทิพยศักดิ์โดยเรียนจบมายาวิธี; accomplishment, ornamental acquirement; final emancipation from existence, supreme felicity; prosperity, success; knowledge, understanding; accuracy or correctness; validity (in law); discharge of a dept; concealment; the result of adoration of the gods; a wooden slipper; a medicinal root; the supposed acquirement of supernatural power of the completion of magical processes.”

: ป + สิทฺธิ = ปสิทฺธิ แปลตามศัพท์ว่า “สำเร็จโดยยิ่ง” 

หนังสือ ศัพท์วิเคราะห์ ของ พระมหาโพธิวงศาจารย์ (ทองดี สุรเตโช ป.ธ.๙, ราชบัณฑิต) แปล “ปสิทฺธิ” ว่า ผู้สำเร็จ, ผู้มีชื่อเสียง, ผู้มีเกียรติ 

บาลี “ปสิทฺธิ” สันสกฤตเป็น “ปฺรสิทฺธิ”

สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน บอกไว้ดังนี้ –

“ปฺรสิทฺธิ : (คำนาม) ‘ประสิทธิ,’ เกียรติ, ความบันลือ, ความลือนาม; อาภรณ์, เครื่องประดับ; สิ่งซึ่งมีผู้รู้หรือเลื่องลือทั่วไป; fame, celebrity, notoriety; ornament, decoration; that which is notorious or known.”

ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 บอกไว้ว่า – 

“ประสิทธิ-, ประสิทธิ์ : (คำนาม) ความสำเร็จ. (คำกริยา) ทำให้สำเร็จ. (ส. ปฺรสิทฺธิ).”

(๒) “เม” 

เป็นศัพท์ที่แจกวิภัตติสำเร็จรูปแล้ว รูปศัพท์เดิมคือ “อมฺห” อ่านว่า อำ-หะ หรือจะออกเสียงเป็น อำ-หฺมะ ก็ได้ เป็นคำนามชนิดปุริสสรรพนาม (ปุ-ริ-สะ-สับ-พะ-นาม) แทนตัวผู้พูด ไวยากรณ์บาลีเรียกว่า “อุตตมบุรุษ” (อุด-ตะ-มะ-) นักเรียนบาลีเรียกติดปากว่า “อมฺห ศัพท์” แปลเป็นไทยว่า ข้าพเจ้า ฉัน กู ข้า เป็นต้น เทียบคำอังกฤษคือ I (ไอ) 

“อมฺห” ศัพท์ เมื่อแจกด้วยวิภัตตินามก็จะเปลี่ยนรูปไปตามวิภัตตินั้น ๆ ที่เปลี่ยนรูปเป็น “เม” มี 3 วิภัตติ เป็นเอกพจน์ทั้ง 3 วิภัตติ คือ – (ดูภาพประกอบ)

– วิภัตตินามที่สาม (ตติยาวิภัตติ) แปลว่า ด้วยฉัน โดยฉัน อันฉัน ตามฉัน เพราะฉัน มีฉัน

– วิภัตตินามที่สี่ (จตุตถีวิภัตติ) แปลว่า แก่ฉัน เพื่อฉัน ต่อฉัน

– วิภัตตินามที่หก (ฉัฏฐีวิภัตติ) แปลว่า แห่งฉัน ของฉัน เมื่อฉัน

ในที่นี้ “เม” เป็นฉัฏฐีวิภัตติ แปลว่า “ของฉัน”

พึงสังเกตว่า คำแปลของ “เม” นั้น ใกล้เคียงกับ my หรือบางความหมายก็ me ในภาษาอังกฤษ

เม my me เสียงใกล้กัน นี่เป็นลักษณะหนึ่งของภาษาในตระกูล Indo-European

“อมฺห” ศัพท์ เป็นได้ 2 ลิงค์ คือ ปุงลิงค์ และอิตถีลิงค์ แจกรูปเหมือนกันทั้งสองลิงค์ 

หลักที่ต้องรู้เกี่ยวกับ “เม” :

(1) หลักทั่วไป: ภาษาบาลีต้องเขียนแยกเป็นคำ ๆ แบบเดียวกับภาษาอังกฤษ เมื่อ “เม” ไปอยู่ในข้อความใด ๆ จึงต้องเขียนแยกจากคำอื่น ไม่ใช่เขียนติดกัน เช่น 

– ภวนฺตุ  เม (จงมีแก่ข้าพเจ้า) 

ไม่ใช่ – ภวนฺตุเม

– ขมถ  เม  ภนฺเต (จงอดโทษแก่ข้าพเจ้าด้วยเถิดเจ้าข้า) 

ไม่ใช่ – ขมถเม  ภนฺเต

(2) หลักเฉพาะ: คำว่า “เม” เมื่อเอาไปเรียงเข้าประโยคเป็นข้อความ จะไม่อยู่เป็นลำดับที่ 1 ของคำในประโยค กล่าวอีกนัยหนึ่ง จะต้องมีคำอื่นอยู่ข้างหน้า “เม” เสมอ 

นอกจาก “เม” แล้ว ยังมีคำที่เป็นปุริสสรรพนามอีก 3 คำ ที่ห้ามอยู่เป็นลำดับที่ 1 คือ เต, โว, โน นักเรียนบาลีท่องจำเป็นคำคะนองว่า “เต, เม, โว, โน เป็นนักเลงโตไม่ได้” คือนำหน้าคำอื่นไม่ได้

ประสิทธิ + เม = ประสิทธิเม (ปฺระ-สิด-ทิ-เม) 

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 บอกไว้ว่า – 

“ประสิทธิเม : (คำนาม) คำกล่าวเพื่อความศักดิ์สิทธิ์ หมายความว่า ขอให้สำเร็จแก่เรา.”

ขยายความ : 

“ประสิทธิเม” เป็นคำประสมแบบไทย แปลขยายความตามนัยที่พจนานุกรมฯ บอกความหมายไว้ เพื่อให้เห็นหลักการแปลแบบบาลี ดังนี้

ประสิทธิ = อันว่าความสำเร็จ

(อตฺถุ = จงมี)

เม = แก่ข้าพเจ้า

“ประสิทธิเม” = ความสำเร็จจงมีแก่ข้าพเจ้า

“ประสิทธิเม” เป็นคำที่นิยมใช้ในวงการคาถาอาคม เมื่อร่ายคาถาที่ประสงค์จบความแล้วก็จะลงท้ายว่า “ประสิทธิเม” หมายความว่า ขอให้มนตร์คาถาที่ร่ายมาตั้งแต่ต้นบังเกิดผลสำเร็จตามที่ประสงค์จงทุกประการเทอญ

…………..

ดูก่อนภราดา!

: สำเร็จเพราะลงมือทำ

: เลิศล้ำกว่าสำเร็จเพราะขอ

#บาลีวันละคำ (5,021) 

12-3-69 

…………………………….

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

…………………………….