มิจฉาชีพ (บาลีวันละคำ 1,486)

มิจฉาชีพ

อ่านว่า มิด-ฉา-ชีบ

ประกอบด้วย มิจฉา + อาชีพ

(๑) “มิจฉา

บาลีเขียน “มิจฺฉา” (มีจุดใต้ จฺ) อ่านว่า มิด-ฉา เป็นศัพท์จำพวกนิบาต ไม่แจกด้วยวิภัตติ คือคงรูปเดิมเสมอ

มิจฺฉา” แปลว่า “ผิด” ถ้าอยู่ตามลำพังมีฐานะเป็นกริยาวิเศษณ์ มีความหมายว่า อย่างผิดๆ, ด้วยวิธีผิด, ไม่ถูก, เก๊, หลอกๆ (wrongly, in a wrong way, wrong –, false) ถ้าใช้ประกอบข้างหน้าคำนาม ก็ทำหน้าที่ขยายความให้รู้ว่า นามคำนั้นมีความหมายว่าผิด เช่น “มิจฉาชีพ” = อาชีพที่ผิด

(๒) “อาชีพ

บาลีเป็น “อาชีว” (อา-ชี-วะ) รากศัพท์มาจาก อา (ทั่วไป, ยิ่ง) + ชีวฺ (ธาตุ = เป็นอยู่) + ปัจจัย

: อา + ชีวฺ = อาชีว + = อาชีว แปลตามศัพท์ว่า “การเป็นเหตุให้เป็นอยู่ได้” คือ “การเลี้ยงชีวิต

อาชีว ใช้ในภาษาไทย แผลง เป็น เป็น “อาชีพ” แต่ที่คงเป็น “อาชีว” ก็มี โดยเฉพาะเมื่อมีคำอื่นมาสมาสข้างท้าย เช่น อาชีวศึกษา

สังเกตการให้ความหมาย :

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “อาชีว” ว่า livelihood, mode of living, living, subsistence (การทำมาหากิน, วิถีดำรงชีวิต, ความเป็นอยู่, อาชีวะ)

สํสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน บอกไว้ว่า –

(สะกดตามต้นฉบับ)

อาชีว : (คำนาม) เครื่องอาศรัยเลี้ยงชีพ, เครื่องอาศรัย; livelihood, subsistence, means of living.

พจนานุกรม สอ เสถบุตร บอกไว้ว่า –

(1) อาชีพ, อาชีวะ : n. adj. a trade, an occupation, a vocation, a profession; professional (boxer)

(2) อาชีวศึกษา : n. vocational training, vocational education

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

อาชีพ, อาชีว-, อาชีวะ : (คำนาม) การเลี้ยงชีวิต, การทํามาหากิน; งานที่ทําเป็นประจําเพื่อเลี้ยงชีพ. (ป., ส.).”

จะเห็นได้ว่า “อาชีวอาชีพ” ความหมายตามบาลีสันสกฤตเน้นไปที่ “การมีชีวิตรอด” (ยังไม่ตาย) ซึ่งเป็นความหมายเดิมแท้ แต่ความหมายตามภาษาไทยและที่แปลออกจากภาษาไทยเน้นไปที่ “การประกอบอาชีพ” (การทำงาน)

ความหมายสั้นๆ ของ “อาชีวอาชีพ” ก็คือ วิธีการที่จะอยู่รอด หรือวิธีการที่จะไม่อดตาย

มิจฺฉา + อาชีว = มิจฺฉาชีว (มิด-ฉา-ชี-วะ) แปลว่า เลี้ยงชีพในทางที่ผิด (wrong living)

มิจฺฉาชีว” ภาษาไทยใช้เป็น “มิจฉาชีพ

พจน.54 บอกไว้ว่า –

มิจฉาชีพ : (คำนาม) การหาเลี้ยงชีวิตในทางผิด, อาชีพที่ผิดกฎหมาย, เช่น เขาประกอบมิจฉาชีพ. (คำวิเศษณ์) ที่หาเลี้ยงชีวิตในทางผิด, ที่ประกอบอาชีพผิดกฎหมาย, เช่น พวกมิจฉาชีพ. (ป. มิจฺฉา + อาชีว).”

ข้อสังเกต :

ในภาษาบาลี “มิจฺฉาชีว” หรือ “มิจฺฉา  อาชีว” ใช้เป็นคำนาม คือหมายถึงอาชีพ- หรือการเลี้ยงชีพในทางที่ผิด

แต่ “มิจฉาชีพ” ในภาษาไทย นอกจากเป็นคำนาม คือหมายถึงอาชีพ- หรือการเลี้ยงชีพในทางที่ผิดแล้ว ยังใช้เป็นคำวิเศษณ์ คือหมายถึงคนที่หาเลี้ยงชีพในทางที่ผิดด้วย

: มิจฉาชีพอาจช่วยให้รอดตายได้

: แต่ไม่อาจช่วยให้รอดจากนรกได้เลย

29-6-59

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย