อุทฺทิสฺส (บาลีวันละคำ 167)

อุทฺทิสฺส

อ่านว่า อุด-ทิด-สะ

บาลี “อุทฺทิสฺส” สันสกฤตเป็น “อุทฺทิศฺย” ภาษาไทยใช้ว่า “อุทิศ” (อุ-ทิด) ไม่ตามทั้งบาลีทั้งสันสกฤต

“อุทิศ” ในภาษาไทยมีความหมายว่า –

1. “ให้, ยกให้” เช่น ขออุทิศส่วนบุญให้แก่ผู้ล่วงลับไปแล้ว

2. “ทําเพื่อ” เช่น เพลงนี้อุทิศเพื่อเธอ, หนังสือเล่มนี้อุทิศแด่คุณพ่อและคุณแม่

3 .“สละให้โดยเจาะจง” เช่น ชีวิตนี้ขออุทิศให้แก่แผ่นดิน

“อุทฺทิสฺส” ในภาษาบาลีมีความหมายกว้างว่าในภาษาไทย คือแปลว่า เฉพาะ, เจาะจง, เพ่งเล็งถึง, ทำเพื่อ, หมายใจต่อ, มุ่งหมาย, มุ่งให้แก่, มุ่งไปที่, มุ่งหน้าไปยัง, หันไปทาง, เนื่องด้วย, สำหรับ, เกี่ยวกับ

“อุทฺทิสฺส” ในภาษาบาลีกิริยาวิเสสนะ (กริยาช่วย) คือต้องมีคำกริยาอีกคำหนึ่งเป็นหลัก ดังตัวอย่างในประโยคต่อไปนี้ –

– “เขาออกบวชอุทิศพระพุทธเจ้า” หมายถึงออกบวชเพราะนับถือและมุ่งปฏิบัติตามที่พระพุทธเจ้าตรัสสอน โดยที่ไม่เคยเห็นพระพุทธเจ้ามาก่อน

– “พ่อค้าลงเรือออกมหาสมุทรอุทิศสุวรรณภูมิ” หมายถึงแล่นเรือมุ่งหน้าไปยังสุวรรณภูมิ (ดินแดนที่นักเดินเรือสมัยโบราณนิยมไปค้าขาย)

: ไม่ว่าจะเป็นแบบไทยหรือแบบบาลี ถ้าเป็นเรื่องดีๆ ก็ “อุทิศ” กันเข้าไปเถิด – สาธุ

บาลีวันละคำ (167)

22-10-55

อุทฺทิสฺส ค. (พจนานุกรมศัพท์บาลี)

อุทิศ, เจาะจง, เพ่งเล็งถึง, มุ่งหมาย.

อุทฺทิสฺส ก. (พจนานุกรมศัพท์บาลี)

เจาะจงแล้ว, อุทิศแล้ว

อุทฺทิสฺส

1 แสดง, มีเครื่องหมายหรือการแสดงออก 2 (บุรพบท) บ่งชี้ไปยัง, หันไปทาง, ไปทาง, ไปยัง, เจาะจง, มุ่งหมาย, ในเรื่อง, เนื่องด้วย, สำหรับ, เกี่ยวกับ (บาลี-อังกฤษ)

อุทิศ

เฉพาะ, เจาะจง, เพ่งเล็งถึง, ทำเพื่อ, หมายใจต่อ, มุ่งให้แก่, มุ่งไปยัง, มุ่งไปที่ (ดังตัวอย่างในประโยคต่างๆ ว่า “เขาออกบวชอุทิศพระพุทธเจ้า”, “เธอให้ทานอุทิศหมู่ญาติ”, “พระเถระเดินทางไกลจากเมืองสาวัตถีอุทิศหมู่บ้านนั้น”, “นายวาณิชลงเรือออกมหาสมุทรอุทิศสุวรรณภูมิ”); ในภาษาไทย มักใช้ในความหมายที่สัมพันธ์กับประเพณีการทำบุญเพื่อผู้ล่วงลับ หมายถึง ตั้งใจทำการกุศลนั้นโดยมุ่งให้เกิดผลแก่ผู้ตายที่ตนนึกถึง (ประมวลศัพท์)

อุทิศ

  ก. ให้, ยกให้, เช่น อุทิศส่วนบุญให้แก่ผู้ตายตามประเพณี; ทําเพื่อ, สละให้โดยเจาะจง. (ส. อุทฺทิศฺย; ป. อุทฺทิสฺส ว่า เจาะจง).

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย