สาธุรูป (บาลีวันละคำ 3,411)

สาธุรูป

ไม่ใช่รูป แต่คือคน

อ่านว่า สา-ทุ-รูบ

ประกอบด้วยคำว่า สาธุ + รูป

(๑) “สาธุ

อ่านว่า สา-ทุ รากศัพท์มาจาก สาธฺ (ธาตุ = สำเร็จ) + อุ ปัจจัย

สาธฺ + อุ = สาธุ แปลตามศัพท์ว่า “ยังประโยชน์ให้สำเร็จ” มีความหมายว่า “ดีแล้ว” “ถูกต้องแล้ว” “ใช่แล้ว” “เห็นชอบด้วย

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “สาธุ” ในความหมายต่างๆ ดังนี้ –

(1) good, virtuous, pious (ดี, มีคุณธรรม, มีศรัทธาแก่กล้า)

(2) good, profitable, proficient, meritorious (ดี, งาม, คล่อง, มีกำไร, เป็นกุศล)

(3) well, thoroughly (อย่างดี, โดยทั่วถึง)

(4) come on, welcome, please (โปรดมาซี, ขอต้อนรับ, ยินดีต้อนรับ : ใช้ในฐานะเป็นคำขอร้องเชิญชวน)

(5) alright, yes (ดีแล้ว ตกลง : ใช้ในฐานะเป็นคำยอมรับและอนุมัติในการตอบคำถาม หรือกรณีอื่นๆ ในทำนองเดียวกัน)

ในที่นี้ “สาธุ” ใช้ในความหมายตามข้อ (1) และ (2) 

ในภาษาไทย พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกความหมายของ “สาธุ” ไว้ว่า –

(1) (คำวิเศษณ์) ดีแล้ว, ชอบแล้ว, (เป็นคําที่พระสงฆ์เปล่งวาจาเพื่อยืนยันหรือรับรองพิธีทางศาสนาที่กระทําไป).

(2) (ภาษาปาก) (คำกริยา) เปล่งวาจาแสดงความเห็นว่าชอบแล้วหรืออนุโมทนาด้วย, มักใช้เข้าคู่กับคำ โมทนา เป็น โมทนาสาธุ

(3) (คำกริยา) ไหว้ (เป็นคําบอกให้เด็กแสดงความเคารพตามธรรมเนียม กร่อนเสียง เป็น ธุ ก็มี). 

(๒) “รูป” 

บาลีอ่านว่า รู-ปะ รากศัพท์มาจาก –

(1) รูปฺ (ธาตุ = ประกาศ) + (อะ) ปัจจัย

: รูปฺ + = รูป แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งที่ประกาศสภาพของตน” 

(2) รุปฺ (ธาตุ = เสื่อม, ทรุดโทรม) + (อะ) ปัจจัย, ทีฆะ อุ ที่ รุ-(ปฺ) เป็น อู (รุปฺ > รูป)

: รุปฺ + = รุป > รูป แปลตามศัพท์ว่า “สิ่งที่ต้องเสื่อมไป” 

รูป” (นปุงสกลิงค์) ในบาลีหมายถึง รูป, ทรวดทรง, รูปร่างหรือรูปพรรณสัณฐาน, หลักการเกี่ยวกับรูป ฯลฯ (form, figure, appearance, principle of form, etc.)

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกความหมายของ “รูป”ในภาษาไทยไว้ดังนี้ – 

(1) : (คำนาม) สิ่งที่รับรู้ได้ด้วยตา เป็นขันธ์ ๑ ในขันธ์ ๕ คือ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ, ร่าง เช่น โครงรูป, ร่างกาย เช่น รูปตัวคน รูปตัวสัตว์, เค้าโครง เช่น ขึ้นรูป, แบบ เช่น รูปสามเหลี่ยม รูปรี รูปไข่ (ป., ส.).

(2) : (คำนาม) ลักษณนามใช้เรียกพระภิกษุสามเณร เช่น พระรูปหนึ่ง สามเณร ๒ รูป.

(3) : (คำสรรพนาม) คำใช้แทนตัวผู้พูด สำหรับพระภิกษุสามเณรพูดกับคฤหัสถ์, เป็นสรรพนามบุรุษที่ ๑.

สาธุ + รูป = สาธุรูป แปลตามศัพท์ว่า “รูปที่ดี” หรือ “สิ่งที่ดี

รูป” เมื่อใช้ควบกับ “สาธุ” มีความหมายเฉพาะ คือหมายถึง “บุคคล

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แปล “สาธุรูป” ว่า good, respectable (ดี, น่านับถือ)

ขยายความ :

ในคัมภีร์พระธรรมบท แสดงลักษณะของบุคคลที่จะได้ชื่อว่าเป็น “สาธุรูป” ไว้ดังนี้ –

…………..

น วากฺกรณมตฺเตน

วณฺณโปกฺขรตาย วา

สาธุรูโป นโร โหติ

อิสฺสุกี มจฺฉรี สโฐ ฯ

ไม่ใช่เพราะพูดคล่อง 

ไม่ใช่เพราะมีผิวพรรณสวย

ที่ทำให้คนเป็นคนดีได้

ถ้าหากเขายังมีความริษยา

มีความตระหนี่ เจ้าเลห์

(เขาก็เป็นคนดีไม่ได้) 

Not by mere cloquence, 

Nor by beautiful complexion

Does a man become good-natured,

Should he be jealous, selfish and deceitful.

ยสฺส เจตํ สมุจฺฉินฺนํ

มูลฆจฺจํ สมูหตํ

ส วนฺตโทโส เมธาวี

สาธุรูโปติ วุจฺจติ ฯ

ผู้ใดเลิกละความอิจฉาเป็นต้น

ได้อย่างเด็ดขาดแล้ว

คนฉลาด ปราศจากมลทินเช่นนี้

เรียกว่า คนดี

In whom such behaviour

Is cut off and wholly uprooted,

That wise man who has cast out impurities,

Is indeed called good-natured.

ที่มา: ธัมมัฏฐวรรค ธรรมบท พระไตรปิฎกเล่ม 25 ข้อ 29

คำแปลภาษาไทยและภาษาอังกฤษ:

หนังสือ “พุทธวจนะในธรรมบท” โดย เสฐียรพงษ์ วรรณปก

…………..

ดูก่อนภราดา!

: คนดีหาได้ไม่ยากเย็น

: แค่ทำตัวเองให้เป็น- ก็หาได้แล้วคนหนึ่ง

#บาลีวันละคำ (3,411)

14-10-64 

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *