ญาติสาโลหิต (บาลีวันละคำ 316)

ญาติสาโลหิต

อ่านแบบไทยว่า ยาด-สา-โล-หิด

อ่านแบบบาลีว่า ยา-ติ-สา-โล-หิ-ตะ

ในภาษาบาลี คำนี้จะเขียนแยกกันเป็น ๒ คำ คือ “ญาติ” (ยา-ติ) คำหนึ่ง และ “สาโลหิต” อีกคำหนึ่ง

แต่เพราะ “ญาติ” เป็นอิตถีลิงค์ “สาโลหิต” จึงต้องเป็น “สาโลหิตา

คำเต็มๆ คือ “ญาติ / สาโลหิตา” (ยา-ติ สา-โล-หิ-ตา) แปลตามศัพท์ว่า “ญาติผู้เกี่ยวข้องทางเลือด” (ดูความหมายที่คำว่า “ญาติ” ด้วย)

โลหิต” คำนามแปลว่า “เลือด” คำคุณศัพท์แปลว่า “แดง” (น่าจะเป็นเพราะเลือดสีแดง “โลหิต” จึงพลอยหมายถึง “แดง” ไปด้วย)

สา-” ข้างหน้า “-โลหิต” มาจากคำว่า “สมฺพนฺธ” (สำ-พัน-ทะ) แปลว่า “เกี่ยวข้อง” “สาโลหิต” จึงแปลว่า “เกี่ยวข้องทางเลือด

เป็นอันว่า “ญาติ” มี 2 ประเภท คือ 1 คนที่รู้จักกัน ซึ่งอาจใช้คำเรียกว่า “ญาติมิตร” 2 คนที่เกี่ยวข้องกันทางเลือด คือ “ญาติสาโลหิต”

คำว่า “สาโลหิต” นั้น คำไทยใช้กันว่า “สายโลหิต” จะเป็นเพราะได้ยิน “สา-” เป็น “สาย-” หรือเข้าใจผิดว่า “สาโลหิต” เป็น “สายโลหิต” อย่างใดอย่างหนึ่ง

แต่อย่างไรก็ตาม บาลี “สาโลหิตเกี่ยวข้องทางเลือด” กับไทย “สายโลหิตสายเลือด” ได้ความหมายตรงกันพอดี นับว่าเป็นคำที่ชอบกลคำหนึ่ง

คำ : ต่างคำต่างตระกูล ความหมายยังตรงกันได้

คน : ต่างคนต่างหัวใจ ความคิดอาจตรงกันได้

บาลีวันละคำ (316)

24-3-56

สาโลหิต = ญาติสายโลหิต (ศัพท์วิเคราะห์)

โลหิเตน สมฺพนฺโธ สาโลหิโต ผู้เกี่ยวเนื่องกันทางสายเลือด

สมฺพนฺธ + โลหิต แปลง สมฺพนฺธ เป็น สา

โลหิต = เลือด (ศัพท์วิเคราะห์)

รุหติ สรีเร พฺยาปนวเสนาติ โลหิตํ ของเหลวที่เกิดอยู่ในร่างกาย โดยกระจายไปทั่ว

รุห ธาตุ ในความหมายว่าเกิด อิ อาคม ต ปัจจัย แปลง ร เป็น ล

โลหิต (คุณ) แดง (นปุง) เลือด (บาลี-อังกฤษ)

สาโลหิต

 (แบบ) น. สายโลหิต, มักใช้เข้าคู่กับคํา ญาติ เป็น ญาติสาโลหิต. (ป.).

ญาติสืบสาโลหิต

 (กฎ) น. ญาติที่มีความสัมพันธ์กันทางสายเลือด.

ดูโพสในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย