สัมผัปปลาปะ (บาลีวันละคำ 3,436)

สัมผัปปลาปะ

ไร้สาระตัวจริง

อ่านว่า สำ-ผับ-ปะ-ลา-ปะ

“สัมผัปปลาปะ” เขียนแบบบาลีเป็น “สมฺผปฺปลาป” อ่านว่า สำ-ผับ-ปะ-ลา-ปะ รากศัพท์มาจาก สมฺผ (คำเพ้อเจ้อ) + ป (คำอุปสรรค = ทั่วไป, ข้างหน้า, ก่อน, ออก) + ลปฺ (ธาตุ = พูด) + ณ ปัจจัย, ลบ ณ, ซ้อน ปฺ ระหว่างบทหน้ากับอุปสรรค (สมฺผ + ปฺ + ป) ทีฆะ อะ ที่ ล-(ปฺ) เป็น อา (ลปฺ > ลาป)

: สมฺผ + ปฺ + ป + ลปฺ = สมผปฺปลป + ณ = สมผปฺปลปณ > สมผปฺปลป > สมผปฺปลาป (ปุงลิงค์) แปลตามศัพท์ว่า “เจตนาเป็นเครื่องพูดคำเพ้อเจ้อ” หมายถึง การพูดเพ้อเจ้อ, การพูดคำไร้สาระ

พจนานุกรมบาลี-อังกฤษ แยก “สมฺผ” (สำ-ผะ) เป็นคำหนึ่ง บอกไว้ว่า –

(1) เป็นคุณศัพท์ หมายถึง เล่น ๆ (frivolous)

(2) เป็นคำนาม หมายถึง การพูดเล่น ๆ, ความโง่ (frivolity, foolishness)

ยกตัวอย่างเช่น “สมฺผํ ภาสติ” แปลว่า to speak frivolously (พูดเล่น ๆ หรือติดตลกคะนอง)

ส่วน “สมผปฺปลาป” แปลไว้ว่า frivolous talk (การพูดเพ้อเจ้อ)

“สมฺผปฺปลาป” ใช้ในภาษาไทยเป็น “สัมผัปลาป” (สํา-ผับ-ปะ-ลาบ) และ “สัมผัปลาปะ” (สำ-ผับ-ปะ-ลา-ปะ)

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 บอกไว้ว่า –

“สัมผัปลาป, สัมผัปลาปะ : (คำนาม) คําพูดเพ้อเจ้อ. (ป. สมฺผปฺปลาป; ส. สมฺปฺรลาป).”

ขยายความ :

“สัมผัปปลาปะ” เป็นอกุศลกรรมบถ (ทางแห่งอกุศลกรรม, ทางมาแห่งความชั่ว) ในส่วนที่เป็น “วจีกรรม” คือทำด้วยวาจา ไม่ว่าจะเป็นการพูด การเขียน หรือการสื่อสารโดยช่องทางหรือวิธีการใดๆ ก็ตาม

อกุศลกรรมบถทางวจีกรรมมี 4 อย่าง คือ –

(1) มุสาวาท: การพูดเท็จ (false speech)

(2) ปิสุณาวาจา: วาจาส่อเสียด (tale-bearing; malicious speech)

(3) ผรุสวาจา: วาจาหยาบ (harsh speech)

(4) สัมผัปปลาปะ: คำพูดเพ้อเจ้อ (frivolous talk; vain talk; gossip)

…………..

เกณฑ์ตัดสินว่าเป็นสัมผัปปลาปะ มีองค์ประกอบ 2 ประการ คือ –

(1) นิรตฺถกกถาปุเรกฺขารตา = มุ่งจะพูดเรื่องอันหาสารประโยชน์มิได้

(2) ตถารูปิกถากถนํ = พูดเรื่องอันหาสารประโยชน์มิได้นั้น

ท่านขมวดไว้ว่า ถ้าใครฟังแล้วรู้ทันว่าเป็นเรื่องไร้สาระ กรรมบถยังไม่ขาด (คือถ้าเป็นศีล ศีลยังไม่ขาด) ต่อเมื่อใครฟังแล้วเชื่อเอาเป็นจริงเป็นจัง กรรมบถจึงจะขาด

แต่จะอย่างไรก็ตาม ท่านก็ยืนยันว่า แค่มีเจตนาจะพูดเรื่องไร้สาระแล้วพูดออกไป ก็เป็น “สัมผัปปลาปะ” เรียบร้อยแล้ว

…………..

ดูก่อนภราดา!

: รู้ทันว่าอะไรไร้สาระ

: นั่นแหละได้สาระแล้ว

ดูโพสต์ในเฟซบุ๊กของครูทองย้อย

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *